Bu sure, "Enfal" (Ganimetler) adını birinci ayetten almaktadır. Enfâl, ziyade manasına gelen "nefl" kelimesinin çoğuludur. İslâm dinini savunmak için yapılan savaşlarda elde edilen sevaba ek olarak alınan ganimet malına da "nefl" denilmiştir. Sûrenin birinci âyetinde savaştan elde edilen ganimetlerin Allah ve Resûlüne ait olduğu ifade edildiği için sûreye bu ad verilmiştir.
Kaynak: Ebu'l A'lâ Mevdûdî · Tefhîmu'l-Kur'an
Nüzul Zamanı
Sure, H.2. yılda İslâm ile küfür arasındaki ilk savaştan (Bedir savaşından) sonra nazil olmuştur. Sure savaşın ayrıntılı ve kapsamlı bir özetini verdiğine göre, tüm surenin bir defada ve aynı zamanda indirilmiş olması muhtemeldir. Fakat savaş sonucu ortaya çıkan problemlerle ilgili bazı ayetler sonradan indirilmiş ve bir bütün oluşturmak üzere diğer ayetler arasında gerekli yerlere konulmuş da olabilir. Her halukârda, surenin herhangi bir yerinde, bu surenin birkaç bölümden oluşan bir derleme olduğunu gösteren hiç bir işaret yoktur.
Kaynak: Ebu'l A'lâ Mevdûdî · Tefhîmu'l-Kur'an
Surenin Konusu
Tarihsel Arkaplan:
Sureyi incelemeye geçmeden önce Bedir savaşına yol açan olaylara bir göz atmakta fayda vardır.
Peygamberliğin Mekke'de geçen ilk on küsur yılında, davet; sebat ve dayanıklılık hususundaki başarısını ispat etmişti. Bu başarı iki noktaya dayanıyordu. Birincisi en üstün karakter özelliklerine sahip olan Hz. Peygamber (s.a) görevini hikmet, hoşgörü ve şevkle yapıyordu. Davranışlarıyla, bu hareketi başarılı bir sona ulaştıracağını ve böylece, bu yolda her tür tehlike ve engeli karşılamağa hazır olduğunu göstermişti. İkincisi, davetin kendisi de o denli etkileliyiciydi ki, kaçınılmaz bir şekilde insanların zihinlerini ve gönüllerini kendisine çekiyordu. Öyle ki cahiliye, hurafe ve ön yargılardan oluşmuş tüm engeller onun gelişmesini önleyemiyordu. İşte bu nedenle, bu "hareket"i önceleri küçümseyen "cahiliye" Arapları, Hz. Peygamber'in (s.a) Mekke döneminin sonlarında aynı "hareket"i büyük bir tehlike olarak kabul etmeye başlamış ve sahip oldukları tüm güçlerle onu ezmeye çalışmışlardır. Fakat yukarıda değinilen gücüne rağmen hareket, zafere ulaşmasını sağlayacak bazı niteliklerden hâlâ yoksundu:
Birincisi, hareketin çevresine sadece inanmakla kalmayıp kendilerini tamamen onun başarı ve zaferine adayan yeteri sayıda taraftar toplandığı henüz ispatlanmamıştı. Bunlar o denli kendilerini davaya adamışlardı ki, tüm enerji ve çabalarını harcamaya, hatta en yakın akrabaları bile olsa tüm dünyaya karşı davalarını savunmak için savaş açmaya ve bu uğurda canlarını fedaya etmeye hazırdılar. Müslümanların, Mekkeli Kureyşliler elinde en şiddetli işkencelere maruz kaldıkları ve imanlarındaki sebatlarını ve İslâm'a olan bağlılıklarını ispat ettikleri doğrudur. Fakat İslam'ın çevresinde, o idealden başka bir şeyi önemsemeyen ve hayatlarını onun yolunda feda eden bir insan grubu toplandığını gösterilebilmesi için başka denemelere de ihtiyaç vardı.
İkincisi, gerçi İslam'ın sesi tüm ülkeye yayılmıştı, ama onun etkisi ve topladığı güç, sadece belirli bir bölge ile sınırlı kalmıştı. İslam eski "cahiliye" düzeni ile şiddetli bir çatışmaya girecek kadar yeterli bir güce henüz ulaşamamıştı.
Üçüncüsü, İslam'ın henüz kendi yurdu yoktu ve gücünü yoğunlaştırıp, ileriki hareketler için bir dayanak olarak kullanabileceği bir toprağa henüz sahip değildi. Çünkü Müslümanlar ülkenin her tarafında dağınık bir haldeydi ve kendilerini yurtlarından söküp çıkarmak isteyen kana susamış düşmanlarıyla, kafirlerle içiçe yaşıyorlardı.
Dördüncüsü, Müslümanlar henüz İslam'a dayalı hayat tarzının bereket ve lutuflarını pratikte gösterebilecek bir fırsat ele geçirmemişlerdi. Ne bir İslam kültürü, ne bir İslam ekonomisi sosyal ve siyasal sistemi, ne de onlara yol gösterecek savaş ve barış ilkeleri vardı. Bu nedenle Müslümanar, tüm hayat tarzlarının dayanağını teşkil edecek bu ahlakî ilkeleri ortaya koyma fırsatı bulamamışlardı. Müslümanların bir toplum olarak davalarını tebliğde samimi oldukları da bir deneme ile henüz ortaya konmamıştı.
Allah bu eksiklikleri doldurmak için fırsat yarattı.
Hz. Peygamber'in (s.a) Mekke'de geçirdiği son dört yıl boyunca İslam'ın sesi Yesrib'de (Medine'de) etkisini hissettiriyor ve Yesribliler, çeşitli nedenlerle diğer Arap kabilelerinden daha hızlı ve hazır bir şekilde daveti kabul ediyorlardı. Hatta Peygamberliğin onikinci yılında, hac mevsiminde 75 kişilik bir heyet gecenin karanlığında Hz. Peygamber (s.a) ile buluştu. Bu insanlar sadece iman etmekle kalmadılar, aynı zamanda ona ve taraftarlarına bir yurt, yuva vermeyi teklif ettiler. Hz. Peygamber de (s.a) Allah'ın lutfettiği bu çığır-açan fırsatı değerlendirdi.
Yesribliler bu teklifin ciddiyetini biliyorlardı ve bunun sadece bir mülteciye sığınma hakkı vermek anlamında olmadığını, fakat lider ve başkanları olması için Allah'ın Rasûlü'nü davet etmek demek olduğunun da farkındaydılar. Aynı şeklide muhacirlerle birlikte, kendilerinin de katılacağı düzenli bir toplum oluşturmak üzere davet ettiklerini de biliyorlardı. O halde Yesriblilerin yaptığı teklif,Yesrib'i "İslam Şehri" yapmaktı. Bunun üzerine Hz. Peygamber (s.a) onların davetini kabul etti ve Yesrib'i Arabistan'da ilk "İslam Şehri" yaptı.
Yesribliler bu teklifin ne anlama geldiğini de biliyorlardı. Bu teklif aslında, tüm Arabistan'a savaş ilanı ve kendilerine ekonomik ve sosyal boykot uygulanmasına da bir çağrıda bulunmak demekti. Ve Yesribli "Ensar" Akabe'de Hz. Peygamber'e (s.a) biat ettiklerinde, bunun sonuçlarının da farkındaydılar. Biat sırasında Yesribli delegelerin en genci olan Esad bin Zürare (r.a) ayağı kalktı ve şöyle dedi: "Ey Yesribliler! Beni dinleyin ve meseleyi etraflıca düşünün. Biz onu Allah'ın Rasûlü olarak kabul edip geldik, ama tüm Arabistan'ın düşmanlığını üzerimize çekeceğimizi de bilmeliyiz. Çünkü onu Yesrib'e götürdüğümüzde bize saldıracak ve çocuklarımız kılıçtan geçirilecek. Bu nedenle, eğer bunu karşılamaya cesaretiniz varsa ona biat edin. O zaman Allah size onun mukafatını verir. Ama sizin kendi canınızı ondan ve getirdiği mesajdan daha çok seviyorsanız, bu meseleyi burada bırakın ve açıktan açığa özür beyan edin. Çünkü Allah şu anda özürlerinizi kabul eder."
Heyetten Abbas bin Ubade bin Nadle, aynı noktaları vurguladı:
"Bu şahsa yaptığınız bağlılık yemininin ne ifade ettiğini biliyor musunuz?" ("Evet, biliyoruz" sesleri) . "Siz ona biat etmekle tüm dünyaya savaş ilan ediyorsunuz. Artık hayatlarınız ve mallarınız için her tür muhtemel tehlike gündemdedir. Bu nedenle iyi düşünün. Eğer, zihninizden o zaman onu düşmanlarına teslim etmek gibi bir düşünce geçiyorsa, onu şimdi yalnız bırakmak daha iyidir. Çünkü böyle bir davranış size bu dünyada da ahirette de utanç ve zillet getirecektir. Diğer taraftan eğer bu davetin neden olacağı tüm sonuçlara göğüs gereceğinize samimiyetle inanıyorsanız, o zaman en hayırlısı ona biat etmenizdir. Çünkü Allah'a andolsun ki bu size bu dünyada da, ahirette de hayır getirecektir."
Bunun üzerine heyettekilerin hepsi bir ağızdan bağırdılar. "Bütün servetimizi, akrabalarımızı ve ailemizi onun uğrunda feda etmeye hazırız."
İşte "İkinci Akabe Biatı" diye bilinen meşhur bağlılık yemini bu zaman yapıldı.
Diğer taraftan Mekkeliler de kendi açılarından bunun ne anlama geldiğinin farkındaydılar. Çok iyi tanıdıkları Hz. Muhammed'in (s.a) sahip olduğu büyük şahsiyeti, olağanüstü yetenekleriyle bu anlaşma sonucunda büyük bir destek kazanacağının farkına vardılar. Çünkü bu, Rasulullah'a (s.a) olan bağlılık ve sebatları denenmiş olan Müminlerin Hz. Peygamber'in (s.a) liderlik ve rehberliğinde disiplinli bir toplum halinde birleşip bütünleşmelerine yardım edecekti. Ve kafirler bunun, kendi eski hayat tarzları için ölüm anlamına geldiğini de biliyorlardı. Hayatlarını kazandıkları tek ve en önemli kaynak olan ticaret için de Medine'nin ne denli stratejik bir öneme sahip olduğunun da farkındaydılar.
Medine'nin coğrafi konumu, Müslümanların, Yemen'le Suriye arasındaki ticaret yolunu kesmelerini ve böylece onların ve diğer putperest kabilelerin ekonomilerini kökten sarsmalarını mümkün kılacak nitelikteydi. Taif ve diğer bölgeler hariç sadece Mekkelilerin bu yol üzerinden yaptığı ticaretin değeri yılda ikiyüz bin dinar tutuyordu.
Kureyşliler Akabe Biatı'nın ifade ettiği anlamdan haberdar oldukları için, o gece bu bağlılık yeminini haber aldıklarında büyük bir rahatsızlık duydular. İlk önce Medinelileri kendi taraflarına çekmeye çalıştılar. Fakat Müslümanların küçük gruplar halinde Medine'ye hicret ettiklerini görünce, Hz. Peygamber'in de (s.a) bir müddet sonra hicret edeceğini anladılar. Bundan sonra, bu büyük tehlikeyi engellemek için kesin bir tavır almak için hazırlandılar.
Hz. Peygamber'in (s.a) hicretinden birkaç gün önce Kureyşliler meseleyi görüşmek üzere bir toplantı yaptılar. Bir müddet tartıştıktan sonra, Hz. Peygamber'in (s.a) hayatına son vermek üzere Beni Haşim hariç Kureyş'in her kabilesinden bir kişi seçilmesine karar verdiler. Bunun amacı Hz. Peygamber'in (s.a) ailesinin diğer Kureyş kabilelerinin tümü ile savaşmasını zorlaştırmak ve onları, Hz. Peygamber'in (s.a) öldürülmesine karşılık intikam almak yerine, kan-diyeti almayı kabul etmeye zorlamaktı. Fakat Allah'ın bir lütfu sonucu Hz. Peygamber'in (s.a) hayatını hedef alan tuzak, onun takdir edilecek basireti ve Allah'a duyduğu tam güven sayesinde başarısızlıkla sonuçlandı ve Hz. Peygamber (s.a) sağ salim Medine'ye ulaştı. Onun hicret etmesini engelleyemeyince, Medine'ye ulaştığından beri Hz. Peygamber'e (s.a) kin besleyen Abdullah b. Ubey'den faydalanmayı düşündüler.
Kureyş ticaret yolları.
Abdullah, Medine'nin ileri gelen liderlerindendi ve halkı onu kral yapmaya karar vermişti. Fakat Evs ve Hazreç'in çoğunluğu müslüman olup, Hz. Peygamber'i (s.a) lider, rehber ve başkanları olarak kabul edince, onun kral olma konusundaki tüm ümitleri suya düştü. Bu nedenle Kureyşliler ona şöyle bir mektup yazdılar: "Siz bizim düşmanımıza sığınma hakkı tanıdığınız için, açıkça söylüyoruz ki, ya onunla kendiniz savaşır veya onu şehrinizden sürgün edersiniz ya da Allah'a andolsun ki şehrinize saldırır, erkeklerinizi öldürür ve kadınlarınızı cariye ediniriz." Bu mektup Abdullah b. Ubey'in kıskançlık duygularını alevlendirdi ve bazı tuzaklar kurmaya niyetlendi. Fakat Hz. Peygamber (s.a) tam zamanında gerekli önlemleri aldı ve onun düzenleri bozuldu.
Kureyşliler tehdit için bir fırsat daha buldular. Medine'nin ileri gelenlerinden biri olan Sa'd b. Muaz, Umre için Mekke'ye gittiğinde, Ebu Cehil, Kabe'nin önünde onun yolunu kesti ve şöyle dedi: "Siz bizim dinimizi reddedenlere sığınma hakkı vermiş ve onlara yardım etmişken, senin huzur içinde umre yapmana izin vereceğimizi mi sanıyorsun? Eğer Umeyye b. Halef'in misafiri olmasaydın, buradan canlı çıkamazdın." Sa'd: "Allah'a andolsun, eğer beni bundan alıkoyarsan ben de senden daha kötü bir intikam alırım ve senin Medine'den geçen yolunu keserim." cevabını verdi. Bu olay, Mekke'lilerin, Müslümanları Kabe'ye hac ziyareti yapmaktan alıkoyacakları, Medinelilerin ise buna karşılık Suriye ticaret yolunu İslam düşmanlarına kapatacakarı konusunda bir ilâna neden oldu. Gerçekte Müslümanların, çıkarları bu ticaret yoluna bağlı olan Kureyşlileri ve diğer kabileleri, İslam'a karşı düşmanca tavırlarını tekrar gözden geçirmeye zorlamak için bu yolu dikkatli bir gözetim altında tutmaktan başka seçenekleri yoktu. İşte bu nedenle Hz. Peygamber (s.a) bu probleme çok büyük önem vermiştir. Yeni kurulan İslam toplumunu organize etmek için gerekli ilk düzenlemeleri ve komşu Yahudi topluluklarıyla barış anlaşmaları yaptıktan sonra, bu bağlamda iki önlem almıştır.
Birincisi, Kızıl Deniz'le bu ticaret yolu arasında yaşayan kabilelerle anlaşma yapıp onları müslümanlarla tarafsızlık (neutrality) anlaşması imzalamaya ikna etmek üzere görüşmeler yaptı. Bu görüşmelerde başarılı oldu ve sahildeki dağlık bölgenin en önemli kabilelerinden bir olan Cuheyne ile tarafsızlık anlaşması yaptı. Daha sonra, Hicretin birinci yılının sonunda, Yenbu ve Zu'l-Uşayra'ya yakın bir yerde yaşayan Beni Demre kabilesi ile savunma anlaşması yaptı. H. 2. yılda Beni Müdlic de, Beni Demre'nin komşuları olduğundan bu anlaşmaya dahil oldu. Daha sonra Müslümanların yürüttüğü tebliğ hareketinin sonucu bu kabilelerden bir çoğu İslam'ı kabul etti.
Bedir üzerinden Mekke-Suriye ve ayrıca Medine-Bedir kervan yolları.
İkincisi, Hz. Peygamber (s.a) Kureyşlilere bir uyarı olsun diye bu yola arka arkaya kendi adamlarından oluşan küçük gruplar gönderdi ve bazılarında kendisi de bulundu. Hicret'in birinci yılında bu yola dört sefer yapıldı: Hz. Hamza'nın liderliğindeki sefer, Ubade b. Haris'in ve Sa'd b. Ebi Vakkas'ın liderliğindeki seferler ve Hz. Peygamber'in (s.a) liderliğindeki Ebva Seferi. İkinci yılın ilk ayında aynı ticaret yoluna iki akın daha düzenlendi. Bunlar da Buvat gazvesi ve Zu'l-Uşayra gazvesi diye bilinirler.
Tüm bu gazve ve akınlar hakkında önemli olan iki nokta dikkate değer:
Birincisi, bu akınlardan hiçbirinde ne kan dökülmüş, ne de bir kervan yağmalanmıştır. Bu da, bu akınların asıl amacının Kureyşlilere rüzgarın hangi yönde estiğini göstermek olduğunu açığa çıkarmak olmuştur. İkincisi, bu akınlardan hiç birine Hz. Peygamber (s.a) hiçbir Medineliyi göndermedi. Bütün akın grupları sadece muhacirlerden oluyordu. Böylece çatışma Kureyşliler arasında kalacak ve başka kabilelerin girmesiyle daha da yayılmayacaktı. Diğer taraftan, Mekke'deki Kureyşliler bu çatışmaya başkalarını da sokmaya çalışıyorlardı. Medine'ye akın birlikleri gönderdiklerinde insanları talan etmekten çekinmiyorlardı. Mesela, Kurz b. Cabir el Fihri liderliğindeki grup, gerçek niyetlerinin ne olduğunu gösterecek şekilde şehrin hemen dışında Medinelilerin sığırlarını talan edip ele geçirdiler.
İşte H. 2. yılında Şaban ayında (M.S. Şubat veya Mart 632) sadece otuz kırk kişinin koruyuculuğunda 50.000 dinar veya daha fazla değerinde mal taşıyan Kureyş ticaret kervanının Suriye'den Mekke'ye giderken Medine'den kolayca saldırılabilecek bir bölgeye geldiğinde durum böyleydi. Kervan binlerce liralık ticari mal taşıdığı ve çok iyi korunmadığı için, kervanın lideri Ebu Süfyan, doğal olarak ve daha önceki deneyiminin de etkisiyle müslümanların bir saldırı düzenlemesinden korktu. Bu nedenle, tehlikeli bölgeye girer girmez, çılgın görünüşüyle yardım çağrısında bulunması için bir sürücüyü Mekke'ye gönderdi. Sürücü Mekke'ye geldiğinde, eski bir Arap geleneğine uyarak, devesinin kulaklarını yırttı, burnunu kesti ve devesine ters bindi. Daha sonra gömleğini önden ve arkadan yırtarak tüm sesiyle bağırdı: "Ey Kureyşliler! Ebu Süfyan yönetiminde Suriye'den gelen kervanımızı korumak için yardım gönderin, çünkü Muhammed ve adamları onun peşinde. Aksi takdirde mallarınıza kavuşacağınızı sanmam. Koşun, yardıma koşun!
"Bu tüm Mekke'de heyecan ve kızgınlık yarattı ve Kureyş'in bütün ileri gelenleri; savaşa hazırlandılar. 600 silahlı asker ve 100 süvarinden oluşan bir ordu, büyük bir coşku ve gösterişle savaş için yola çıktı. Amaçları sadece kervanı kurtarmak değil, aynı zamanda Medine'de güçlenen müslümanların bu yeni tehdidine toptan bir son vermekti. Ticaret yolunu gelecekte tamamen güvenilir bir hale getirmek için, bu yükselen gücü kırmak ve çevredeki kabileleri korkutup sindirmek istiyorlardı.
Etrafta olan olaylardan ve çevrenin durumundan her zaman haberdar olan Hz. Peygamber (s.a) karar verme zamanının ve cesurca bir adım atma anının geldiğini hissediyordu. Bu an kullanılmazsa İslami hareket ebeddiyen sona erebilir ve tekrar dirilmesine hiç bir şans kalmayabilirdi. Çünkü eğer Kureyşliler Medine'ye saldırırsa, şans müslümanların aleyhine olurdu. İslam toplumu hala tehlike ve sarsıntı içindeydi. Çünkü Muhacirler, Medine'de kaldıkları bu kısa süre içinde (iki yıldan az) henüz ekonomik durumlarını düzeltmemişlerdi. Ensar henüz denenmemişti ve komşu Yahudi topluluklar da düşmanca bir tutum içindeydi. Yanısıra Medine'nin içinde güçlü bir müşrik ve münafık grubu vardı. Bunun da ötesinde komşu kabileler Kureyş korkusuyla yaşıyorlar ve onlara dini açıdan yakınlık duyuyorlardı. Bu nedenle Hz. Peygamber (s.a) bu muhtemel saldırı sonuçlarının müslümanların lehine olmayacağını hissediyordu.
İkinci ihtimal ise, Kureyşlilerin Medine'ye saldırmayıp sadece bir kuvvet gösterisi ile kervanlarını sağ salim kurtarmaya çalışmalarıydı. Bu durumda da, eğer müslümanlar hareketsiz kalırsa bu onların şöhretini kötü yönde etkileyecekti. Bu çatışmada müslümanların göstereceği bir zayıf tutum, diğer Arapları da cesarete geçirecek ve ülkede müslümanların hayatını çok güvensiz bir konuma sokacaktı. Kureyş'in örnek olmasıyla, çevre kabileler onlara düşmanlık yapacak, Medineli Yahudi, müşrik ve münafıklar da apaçık müslümanlara başkaldıracak ve sadece can, mal ve haysiyet güvenliğini tehlikeye sokmakla kalmayacak, aynı zamanda onların Medine'de yaşamasını bile zorlaştıracaktı.
Müslümanlar, hayatlarını, mal ve şereflerini korumak için düşmanlarının kalplerine korku da salamayacaklardı. Durumun dikkatle incelenmesi, Hz. Peygamber'i (s.a) bu kararlı adımı atmaya ve toplayabildiği güçle savaşa gitmeye yöneltti. Çünkü ancak bu şekilde İslam toplumunun yaşamaya hakkı veya yok olmaya mahkum olup olmadığı gösterilmiş olacaktı.
Hz. Peygamber (s.a) bu büyük kararı verdiğinde, tüm Ensar ve Muhacirleri topladı ve hiç bir şeyi gizlemeksizin tüm meseleyi onlara anlattı: "Allah size iki şeyden biriyle karşılaşmayı vaddetti; kuzeyden gelen kervan veya güneyden gelen Kureyş ordusu. Hangisine saldırmak istiyorsunuz?" Oradakilerin çoğu kervana saldırmak istediklerini söylediler. Fakat başka bir noktayı gözönünde bulunduran Hz. Peygamber (s.a) sorusunu tekrarladı. Bunun üzerine Muhacirlerden Mikdad b. Amr ayağa kalktı ve şöyle dedi:
Bedir Savaşı'nda cephelerin durumu.
"Ey Allah'ın Resûlü, Allah'ın sana emrettiği yöne git, nereye gidersen biz seninle beraber geliriz. Biz İsrailoğulları gibi: "Git ve Rabbinle birlikte savaş, biz sizi burada bekliyoruz," demeyiz. Bilakis: "Git ve Rabbinle birlikte savaş; biz de son nefesimize dek sizin yanınızda savaşacağız" deriz. "Peygamber (s.a) yine bir karara vardığını belirtmedi ve henüz İslam uğrunda hiçbir savaşta rol almayan Ensar'dan bir cevap bekledi. Bu onların İslam uğrunda savaşmaya hazır olduklarını ispat edecekleri ilk fırsat olduğundan Hz. Peygamber (s.a) direkt olarak onlara hitap etmeksizin üç kez tekrarladı. Bunun üzerine Ensar'dan Sa'd b. Mu'az ayağa kalktı ve: "Galiba bu soruyu bize soruyorsun" dedi. Hz. Peygamber (s.a) "Evet" deyince Sa'd şu cevabı verdi: "Biz sana inandık, senin getirdiğin şeyin hak olduğunu tasdik ettik ve seni dinlemek ve sana itaat etmek üzere kesin söz verdik. Bu nedenle, Ey Allah'ın Resulü neyi dilersen onu yap. Seni Hak'la gönderen Allah'a andolsun ki seni deniz kıyısına kadar takip etmeye hazırız. Eğer denize girersen biz de seninle birlikte gireriz. Seni temin ederiz ki, hiç birimiz geride kalmaz ve seni terketmez. Bizi yarın savaş alanına götürsen de seninle birlikte savaşa gitmekte hiç birimiz tereddüt etmeyiz. Savaşta sebat edeceğiz ve hayatımızı orada feda edeceğiz. Ümit ederiz ki, bizim bu davranışımız Allah'ın rahmetiyle senin kalbini ferahlatır. Bu nedenle, Allah'ın lütfuna güvenerek bizi savaş alanına götür."
Bu konuşmalardan sonra, kervana doğru değil, Kureyş ordusuna doğru yürünülmesine karar verildi. Fakat bu kararın çok sıradan bir özelliğe sahip olduğuna dikkat edilmelidir. Çünkü savaş alanına giden askerlerin sayısı üçyüzden biraz fazlaydı. (86 Muhacir, 61 Evs'li 170 Hazreç'li) Bu küçük ordunun silahları azdı ve savaş için teçhizatları yoktu. Sadece birkaç tanesinin atı vardı ve diğerleri sahip oldukları toplam 70 deveye sırayla üçer dörder binmek zorundaydılar. Her şeyin ötesinde savaş için yeterli silahları yoktu. Sadece 60 kişinin zırhı vardı. Bu nedenle hayatlarını İslam uğruna feda etmeye hazır olanlar hariç, savaşa katılanların çoğu bile bile ölüme gidiyormuşçasına korku ile dolmuşlardı. Olaylara kişisel çıkarları açısından bakanlar da vardı. İslam'ı kabul etmiş olmalarına rağmen, bu imanın kendilerinden canlarını ve mallarını feda etmelerini isteyebileceğini idrak edemiyorlardı. İşte bunlar, bu seferin dini heyecandan kaynaklanan akılsızca bir savaş olduğunu düşünüyorlardı. Fakat Hz. Peygamber (s.a) ve gerçek müminler hayati risk taşıyan bu kritik anın önemini kavramışlardı.
Bu nedenle Allah'a dayanarak dosdoğru Kureyş ordusunun geldiği güney batıya yöneldiler. Bu onların başlangıçtan beri kervanı yağmalamak için değil, Kureyş ordusu ile savaşmak üzere yola çıktıklarını göstermektedir. Çünkü eğer kervanı yağmalamayı düşünmüş olsalardı, güney-batı yönüne değil kuzey-batı yönünü tutarlardı.
İki ordu Ramazan'ın on yedinci günü Bedir'de karşılaştılar. İki ordu karşı karşıya geldiğinde ve Hz. Peygamber (s.a) Kureyş ordusunun müslümanlarının üç katı olduğunu ve daha iyi silahlandığını gördüğü zaman, ellerini yukarı kaldırdı ve büyük bir tevazu ile şu duayı yaptı: "Allah'ım! İşte Kureyşliler savaş teçhizatlarıyla övünüyorlar, senin Rasulü'nün yalancı olduğunu ispatlamaya gelmişler. Allah'ım! Bana vahyettiğin yardımı gönder. Allah'ım! Eğer senin kullarından oluşan bu küçük ordu helâk olursa, o zaman yeryüzünde sana ibadet edecek kimse kalmayacak."
Savaşta Mekkeli muhacirler en ağır imtihana tabi tutuldular. Çünkü yakın akrabalarına karşı savaşmak kendi babalarını, oğullarını dayı ve amcalarını kılıçtan geçirmek zorundaydılar. Sadece Hakkı samimiyetle kabul etmiş ve bâtılla tüm bağlarını koparmış olanlar böyle zor bir imtihandan başarıyla çıkabilirdi. Diğer taraftan Ensar'ın tabi tutulduğu imtihan da kolay değildi. Ensar o zamana dek, müslümanlara sağınma hakkı tanıyarak Kureyşlileri ve müttefiklerini sadece dışlamakla kalmışlardı. Fakat şimdi, ilk defa, onlarla savaşacaklar ve uzun sürecek bir savaşın tohumlarını atacaklardı. Bu da büyük bir imtihandı, çünkü birkaç bin kişilik nüfusa sahip bir şehrin tüm Arabistan'a karşı savaşın yükünü taşıyacağı anlamına geliyordu. Şu da açık bir gerçek ki, sadece kişisel çıkarlarını feda edecek kadar İslam'a bağlı olanlar bu cesurca adımı atabilirlerdi.
Böylece Allah, Muhacirlerin ve Ensar'ın kendilerini feda etmelerini, samimi imanları nedeniyle kabul etti ve onları yardımı ile mükafatlandırdı. Kibirli, iyi silahlanmış Kureyş ordusu, İslam'ın bu silahsız erleri tarafından yenilgiye uğratıldı. Onlardan 70 kişi öldürüldü, 70 kişi de esir alındı. Ayrıca bu öldürülenlerin içinde İslam'a en büyük düşmanlıklar yapan Kureyş liderleri de vardı. Bu büyük zaferin, İslam'ı kendi adıyla anılan bir güç haline getirmesinde şaşılacak bir şey yoktur. Batılı bir araştırmacı, Bedir savaşından önce İslam'ın sadece bir din ve bir devlet olduğunu, fakat savaştan sonra bir devlet dini ve hatta devletin kendisi olduğunu söyler.
Ele Alınan Konular: Surede işte bu büyük savaş ele alınmaktadır. Fakat bu inceleme, genellikle büyük savaşlardan sonra kumandanların yaptığı incelemeden oldukça farklıdır:
Zafere sevinmek yerine, müslümanların kendilerini ıslah etmeleri için savaş sırasında yüzeye çıkan ahlakî zayıflıklara işaret edilmektedir.
Müslümanların Allah'a güvenip dayanmayı ve sadece O'na ve Resûlü'ne itaat etmeyi öğrenmeleri için, zaferin, onların cesaret ve yiğitlikleriyle değil, Allah'ın yardımı sonucu olduğu vurgulanmaktadır.
Hak'la bâtıl arasındaki çatışmadan alınacak ahlâkî ders bildirilmekte ve bir çatışmada başarıya sebep olan nitelikler açıklanmaktadır.
Daha sonra güzel bir ders vererek, etkili müşriklere, Yahudilere, münafıklara ve savaş esirlerine hitap etmektedir.
Bunun yanısıra savaş ganimetleri ile ilgili talimatlar da verilmektedir. Müslümanlara bunları kendi hakları olarak değil, Allah'ın lütfu olarak kabul etmeleri söylenmektedir. Bu nedenle onlar kendilerine ayrılan payı memnuniyetle kabul etmeli ve Allah'ın kendi yolunda ve fakirlere harcanması için ayırdığı payı gönül hoşluğu ile bırakmalıdır.
Daha sonra sure savaş ve barış kanunları ile ilgili talimatlar da verir, çünkü bunlar İslamî hareketin o dönemde içinde bulunduğu aşama için çok zaruriydi.Burada Müslümanlara, savaşta ve barışta "cahiliye" adetlerinden sakınmaları ve böylece yeryüzünde kendi ahlâkî üstünlüklerini kurmaları emredilmektedir. Bu, aynı zamanda, İslâm'ın ta başından beri tüm dünyaya tebliğ ettiği ve pratik hayatın dayanağını teşkil etmesi gerektiğini savunduğu ahlakın, pratikte uygulanması ve bunun tüm dünyaya gösterilmesi anlamına geliyordu.
Sure aynı zamanda, Dar'ül İslam'da (İslam yurdu) ve bunun sınırları dışında yaşayan Müslümanların statülerini belirlememize yarayacak İslam anayasasının bazı maddelerini de ortaya koymaktadır.
ÖZET Konu: Allah yolunda mücahede.
Bu sure, Bedir savaşını anlatırken (cihadın sadece bize ait yönü olan) savaş ve barışla ilgili genel ilkeler vazeder ve bunları, Müslümanların ahlâkî eğitimi için kullanır.
Konular ve Birbirleriyle İlişkisi:
1-41 Bu bölüm "savaş ganimetleri" ile ilgili soruları ele alır. Kur'an, bunların savaş ganimetleri değil, "Allah'ın nimet ve lütfu" olduğunu söyler ve Bedir savaşının (ve diğer savaşanların da) Müslümanların çabaları ile değil, Allah'ın yardımı ile kazanıldığını göstererek bunu ispat eder. Aynı zamanda (39. ayette) müslümanların savaştaki amacının, ganimet toplamak değil, İslamın vazedilmesine engel olan tüm elverişsiz şartları ortadan kaldırmak olması gerektiği söylenir. Bunun yanısıra, ganimetler, Allah'ın nimetleri olduğu için Allah ve Resûlü'ne aittir ve onları toplama hakkı sadece Allah ve Resûlü'ne aittir. Daha sonra müslümanlar bu şartları kabul edecek bir konuma getirildikten sonra 41. ayette ganimetlerin nasıl bölüştürüleceği açıklanır.
42-54 Bedir savaşının sonucu, İslam'ın "cahiliye"ye galip geleceği bir şekilde Allah tarafından daha önce belirlenmişti. Bundan alınacak ders, müslümanların Allah'a güvenmeleri ve kafirler gibi şeytanın saptırmalarına kanmamalarıdır.
55-59 Anlaşmalara sadakat emredilmekte ve müslümanlardan karşı taraf bozmadıkça yapılan anlaşmalara uymaları istenmektedir.
60-66 Müslümanlar her an cephede savaşmaya hazır olmalıdırlar, fakat, karşı taraf istediğinde her an barış yapmaya da hazır olmalıdırlar.
67-71 Bu ayetlerde savaş esirleri ile ilgili talimatlar verilmektedir.
72-75 Müslümanlara düşmanlarına karşı bir bütün halinde olabilmeleri için, birbirleriyle uyumlu bir ilişki içinde olmaları gerektiği öğretilmektedir.
Kaynak: Ebu'l A'lâ Mevdûdî · Tefhîmu'l-Kur'an
8
Ganimetler · Medine
الأنفال
75
Sure Adı Açıklaması
Bu sure, "Enfal" (Ganimetler) adını birinci ayetten almaktadır. Enfâl, ziyade manasına gelen "nefl" kelimesinin çoğuludur. İslâm dinini savunmak için yapılan savaşlarda elde edilen sevaba ek olarak alınan ganimet malına da "nefl" denilmiştir. Sûrenin birinci âyetinde savaştan elde edilen ganimetlerin Allah ve Resûlüne ait olduğu ifade edildiği için sûreye bu ad verilmiştir.
Kaynak: Ebu'l A'lâ Mevdûdî · Tefhîmu'l-Kur'an
Nüzul Zamanı
Sure, H.2. yılda İslâm ile küfür arasındaki ilk savaştan (Bedir savaşından) sonra nazil olmuştur. Sure savaşın ayrıntılı ve kapsamlı bir özetini verdiğine göre, tüm surenin bir defada ve aynı zamanda indirilmiş olması muhtemeldir. Fakat savaş sonucu ortaya çıkan problemlerle ilgili bazı ayetler sonradan indirilmiş ve bir bütün oluşturmak üzere diğer ayetler arasında gerekli yerlere konulmuş da olabilir. Her halukârda, surenin herhangi bir yerinde, bu surenin birkaç bölümden oluşan bir derleme olduğunu gösteren hiç bir işaret yoktur.
Kaynak: Ebu'l A'lâ Mevdûdî · Tefhîmu'l-Kur'an
Surenin Konusu
Tarihsel Arkaplan:
Sureyi incelemeye geçmeden önce Bedir savaşına yol açan olaylara bir göz atmakta fayda vardır.
Peygamberliğin Mekke'de geçen ilk on küsur yılında, davet; sebat ve dayanıklılık hususundaki başarısını ispat etmişti. Bu başarı iki noktaya dayanıyordu. Birincisi en üstün karakter özelliklerine sahip olan Hz. Peygamber (s.a) görevini hikmet, hoşgörü ve şevkle yapıyordu. Davranışlarıyla, bu hareketi başarılı bir sona ulaştıracağını ve böylece, bu yolda her tür tehlike ve engeli karşılamağa hazır olduğunu göstermişti. İkincisi, davetin kendisi de o denli etkileliyiciydi ki, kaçınılmaz bir şekilde insanların zihinlerini ve gönüllerini kendisine çekiyordu. Öyle ki cahiliye, hurafe ve ön yargılardan oluşmuş tüm engeller onun gelişmesini önleyemiyordu. İşte bu nedenle, bu "hareket"i önceleri küçümseyen "cahiliye" Arapları, Hz. Peygamber'in (s.a) Mekke döneminin sonlarında aynı "hareket"i büyük bir tehlike olarak kabul etmeye başlamış ve sahip oldukları tüm güçlerle onu ezmeye çalışmışlardır. Fakat yukarıda değinilen gücüne rağmen hareket, zafere ulaşmasını sağlayacak bazı niteliklerden hâlâ yoksundu:
Birincisi, hareketin çevresine sadece inanmakla kalmayıp kendilerini tamamen onun başarı ve zaferine adayan yeteri sayıda taraftar toplandığı henüz ispatlanmamıştı. Bunlar o denli kendilerini davaya adamışlardı ki, tüm enerji ve çabalarını harcamaya, hatta en yakın akrabaları bile olsa tüm dünyaya karşı davalarını savunmak için savaş açmaya ve bu uğurda canlarını fedaya etmeye hazırdılar. Müslümanların, Mekkeli Kureyşliler elinde en şiddetli işkencelere maruz kaldıkları ve imanlarındaki sebatlarını ve İslâm'a olan bağlılıklarını ispat ettikleri doğrudur. Fakat İslam'ın çevresinde, o idealden başka bir şeyi önemsemeyen ve hayatlarını onun yolunda feda eden bir insan grubu toplandığını gösterilebilmesi için başka denemelere de ihtiyaç vardı.
İkincisi, gerçi İslam'ın sesi tüm ülkeye yayılmıştı, ama onun etkisi ve topladığı güç, sadece belirli bir bölge ile sınırlı kalmıştı. İslam eski "cahiliye" düzeni ile şiddetli bir çatışmaya girecek kadar yeterli bir güce henüz ulaşamamıştı.
Üçüncüsü, İslam'ın henüz kendi yurdu yoktu ve gücünü yoğunlaştırıp, ileriki hareketler için bir dayanak olarak kullanabileceği bir toprağa henüz sahip değildi. Çünkü Müslümanlar ülkenin her tarafında dağınık bir haldeydi ve kendilerini yurtlarından söküp çıkarmak isteyen kana susamış düşmanlarıyla, kafirlerle içiçe yaşıyorlardı.
Dördüncüsü, Müslümanlar henüz İslam'a dayalı hayat tarzının bereket ve lutuflarını pratikte gösterebilecek bir fırsat ele geçirmemişlerdi. Ne bir İslam kültürü, ne bir İslam ekonomisi sosyal ve siyasal sistemi, ne de onlara yol gösterecek savaş ve barış ilkeleri vardı. Bu nedenle Müslümanar, tüm hayat tarzlarının dayanağını teşkil edecek bu ahlakî ilkeleri ortaya koyma fırsatı bulamamışlardı. Müslümanların bir toplum olarak davalarını tebliğde samimi oldukları da bir deneme ile henüz ortaya konmamıştı.
Allah bu eksiklikleri doldurmak için fırsat yarattı.
Hz. Peygamber'in (s.a) Mekke'de geçirdiği son dört yıl boyunca İslam'ın sesi Yesrib'de (Medine'de) etkisini hissettiriyor ve Yesribliler, çeşitli nedenlerle diğer Arap kabilelerinden daha hızlı ve hazır bir şekilde daveti kabul ediyorlardı. Hatta Peygamberliğin onikinci yılında, hac mevsiminde 75 kişilik bir heyet gecenin karanlığında Hz. Peygamber (s.a) ile buluştu. Bu insanlar sadece iman etmekle kalmadılar, aynı zamanda ona ve taraftarlarına bir yurt, yuva vermeyi teklif ettiler. Hz. Peygamber de (s.a) Allah'ın lutfettiği bu çığır-açan fırsatı değerlendirdi.
Yesribliler bu teklifin ciddiyetini biliyorlardı ve bunun sadece bir mülteciye sığınma hakkı vermek anlamında olmadığını, fakat lider ve başkanları olması için Allah'ın Rasûlü'nü davet etmek demek olduğunun da farkındaydılar. Aynı şeklide muhacirlerle birlikte, kendilerinin de katılacağı düzenli bir toplum oluşturmak üzere davet ettiklerini de biliyorlardı. O halde Yesriblilerin yaptığı teklif,Yesrib'i "İslam Şehri" yapmaktı. Bunun üzerine Hz. Peygamber (s.a) onların davetini kabul etti ve Yesrib'i Arabistan'da ilk "İslam Şehri" yaptı.
Yesribliler bu teklifin ne anlama geldiğini de biliyorlardı. Bu teklif aslında, tüm Arabistan'a savaş ilanı ve kendilerine ekonomik ve sosyal boykot uygulanmasına da bir çağrıda bulunmak demekti. Ve Yesribli "Ensar" Akabe'de Hz. Peygamber'e (s.a) biat ettiklerinde, bunun sonuçlarının da farkındaydılar. Biat sırasında Yesribli delegelerin en genci olan Esad bin Zürare (r.a) ayağı kalktı ve şöyle dedi: "Ey Yesribliler! Beni dinleyin ve meseleyi etraflıca düşünün. Biz onu Allah'ın Rasûlü olarak kabul edip geldik, ama tüm Arabistan'ın düşmanlığını üzerimize çekeceğimizi de bilmeliyiz. Çünkü onu Yesrib'e götürdüğümüzde bize saldıracak ve çocuklarımız kılıçtan geçirilecek. Bu nedenle, eğer bunu karşılamaya cesaretiniz varsa ona biat edin. O zaman Allah size onun mukafatını verir. Ama sizin kendi canınızı ondan ve getirdiği mesajdan daha çok seviyorsanız, bu meseleyi burada bırakın ve açıktan açığa özür beyan edin. Çünkü Allah şu anda özürlerinizi kabul eder."
Heyetten Abbas bin Ubade bin Nadle, aynı noktaları vurguladı:
"Bu şahsa yaptığınız bağlılık yemininin ne ifade ettiğini biliyor musunuz?" ("Evet, biliyoruz" sesleri) . "Siz ona biat etmekle tüm dünyaya savaş ilan ediyorsunuz. Artık hayatlarınız ve mallarınız için her tür muhtemel tehlike gündemdedir. Bu nedenle iyi düşünün. Eğer, zihninizden o zaman onu düşmanlarına teslim etmek gibi bir düşünce geçiyorsa, onu şimdi yalnız bırakmak daha iyidir. Çünkü böyle bir davranış size bu dünyada da ahirette de utanç ve zillet getirecektir. Diğer taraftan eğer bu davetin neden olacağı tüm sonuçlara göğüs gereceğinize samimiyetle inanıyorsanız, o zaman en hayırlısı ona biat etmenizdir. Çünkü Allah'a andolsun ki bu size bu dünyada da, ahirette de hayır getirecektir."
Bunun üzerine heyettekilerin hepsi bir ağızdan bağırdılar. "Bütün servetimizi, akrabalarımızı ve ailemizi onun uğrunda feda etmeye hazırız."
İşte "İkinci Akabe Biatı" diye bilinen meşhur bağlılık yemini bu zaman yapıldı.
Diğer taraftan Mekkeliler de kendi açılarından bunun ne anlama geldiğinin farkındaydılar. Çok iyi tanıdıkları Hz. Muhammed'in (s.a) sahip olduğu büyük şahsiyeti, olağanüstü yetenekleriyle bu anlaşma sonucunda büyük bir destek kazanacağının farkına vardılar. Çünkü bu, Rasulullah'a (s.a) olan bağlılık ve sebatları denenmiş olan Müminlerin Hz. Peygamber'in (s.a) liderlik ve rehberliğinde disiplinli bir toplum halinde birleşip bütünleşmelerine yardım edecekti. Ve kafirler bunun, kendi eski hayat tarzları için ölüm anlamına geldiğini de biliyorlardı. Hayatlarını kazandıkları tek ve en önemli kaynak olan ticaret için de Medine'nin ne denli stratejik bir öneme sahip olduğunun da farkındaydılar.
Medine'nin coğrafi konumu, Müslümanların, Yemen'le Suriye arasındaki ticaret yolunu kesmelerini ve böylece onların ve diğer putperest kabilelerin ekonomilerini kökten sarsmalarını mümkün kılacak nitelikteydi. Taif ve diğer bölgeler hariç sadece Mekkelilerin bu yol üzerinden yaptığı ticaretin değeri yılda ikiyüz bin dinar tutuyordu.
Kureyşliler Akabe Biatı'nın ifade ettiği anlamdan haberdar oldukları için, o gece bu bağlılık yeminini haber aldıklarında büyük bir rahatsızlık duydular. İlk önce Medinelileri kendi taraflarına çekmeye çalıştılar. Fakat Müslümanların küçük gruplar halinde Medine'ye hicret ettiklerini görünce, Hz. Peygamber'in de (s.a) bir müddet sonra hicret edeceğini anladılar. Bundan sonra, bu büyük tehlikeyi engellemek için kesin bir tavır almak için hazırlandılar.
Hz. Peygamber'in (s.a) hicretinden birkaç gün önce Kureyşliler meseleyi görüşmek üzere bir toplantı yaptılar. Bir müddet tartıştıktan sonra, Hz. Peygamber'in (s.a) hayatına son vermek üzere Beni Haşim hariç Kureyş'in her kabilesinden bir kişi seçilmesine karar verdiler. Bunun amacı Hz. Peygamber'in (s.a) ailesinin diğer Kureyş kabilelerinin tümü ile savaşmasını zorlaştırmak ve onları, Hz. Peygamber'in (s.a) öldürülmesine karşılık intikam almak yerine, kan-diyeti almayı kabul etmeye zorlamaktı. Fakat Allah'ın bir lütfu sonucu Hz. Peygamber'in (s.a) hayatını hedef alan tuzak, onun takdir edilecek basireti ve Allah'a duyduğu tam güven sayesinde başarısızlıkla sonuçlandı ve Hz. Peygamber (s.a) sağ salim Medine'ye ulaştı. Onun hicret etmesini engelleyemeyince, Medine'ye ulaştığından beri Hz. Peygamber'e (s.a) kin besleyen Abdullah b. Ubey'den faydalanmayı düşündüler.
Kureyş ticaret yolları.
Abdullah, Medine'nin ileri gelen liderlerindendi ve halkı onu kral yapmaya karar vermişti. Fakat Evs ve Hazreç'in çoğunluğu müslüman olup, Hz. Peygamber'i (s.a) lider, rehber ve başkanları olarak kabul edince, onun kral olma konusundaki tüm ümitleri suya düştü. Bu nedenle Kureyşliler ona şöyle bir mektup yazdılar: "Siz bizim düşmanımıza sığınma hakkı tanıdığınız için, açıkça söylüyoruz ki, ya onunla kendiniz savaşır veya onu şehrinizden sürgün edersiniz ya da Allah'a andolsun ki şehrinize saldırır, erkeklerinizi öldürür ve kadınlarınızı cariye ediniriz." Bu mektup Abdullah b. Ubey'in kıskançlık duygularını alevlendirdi ve bazı tuzaklar kurmaya niyetlendi. Fakat Hz. Peygamber (s.a) tam zamanında gerekli önlemleri aldı ve onun düzenleri bozuldu.
Kureyşliler tehdit için bir fırsat daha buldular. Medine'nin ileri gelenlerinden biri olan Sa'd b. Muaz, Umre için Mekke'ye gittiğinde, Ebu Cehil, Kabe'nin önünde onun yolunu kesti ve şöyle dedi: "Siz bizim dinimizi reddedenlere sığınma hakkı vermiş ve onlara yardım etmişken, senin huzur içinde umre yapmana izin vereceğimizi mi sanıyorsun? Eğer Umeyye b. Halef'in misafiri olmasaydın, buradan canlı çıkamazdın." Sa'd: "Allah'a andolsun, eğer beni bundan alıkoyarsan ben de senden daha kötü bir intikam alırım ve senin Medine'den geçen yolunu keserim." cevabını verdi. Bu olay, Mekke'lilerin, Müslümanları Kabe'ye hac ziyareti yapmaktan alıkoyacakları, Medinelilerin ise buna karşılık Suriye ticaret yolunu İslam düşmanlarına kapatacakarı konusunda bir ilâna neden oldu. Gerçekte Müslümanların, çıkarları bu ticaret yoluna bağlı olan Kureyşlileri ve diğer kabileleri, İslam'a karşı düşmanca tavırlarını tekrar gözden geçirmeye zorlamak için bu yolu dikkatli bir gözetim altında tutmaktan başka seçenekleri yoktu. İşte bu nedenle Hz. Peygamber (s.a) bu probleme çok büyük önem vermiştir. Yeni kurulan İslam toplumunu organize etmek için gerekli ilk düzenlemeleri ve komşu Yahudi topluluklarıyla barış anlaşmaları yaptıktan sonra, bu bağlamda iki önlem almıştır.
Birincisi, Kızıl Deniz'le bu ticaret yolu arasında yaşayan kabilelerle anlaşma yapıp onları müslümanlarla tarafsızlık (neutrality) anlaşması imzalamaya ikna etmek üzere görüşmeler yaptı. Bu görüşmelerde başarılı oldu ve sahildeki dağlık bölgenin en önemli kabilelerinden bir olan Cuheyne ile tarafsızlık anlaşması yaptı. Daha sonra, Hicretin birinci yılının sonunda, Yenbu ve Zu'l-Uşayra'ya yakın bir yerde yaşayan Beni Demre kabilesi ile savunma anlaşması yaptı. H. 2. yılda Beni Müdlic de, Beni Demre'nin komşuları olduğundan bu anlaşmaya dahil oldu. Daha sonra Müslümanların yürüttüğü tebliğ hareketinin sonucu bu kabilelerden bir çoğu İslam'ı kabul etti.
Bedir üzerinden Mekke-Suriye ve ayrıca Medine-Bedir kervan yolları.
İkincisi, Hz. Peygamber (s.a) Kureyşlilere bir uyarı olsun diye bu yola arka arkaya kendi adamlarından oluşan küçük gruplar gönderdi ve bazılarında kendisi de bulundu. Hicret'in birinci yılında bu yola dört sefer yapıldı: Hz. Hamza'nın liderliğindeki sefer, Ubade b. Haris'in ve Sa'd b. Ebi Vakkas'ın liderliğindeki seferler ve Hz. Peygamber'in (s.a) liderliğindeki Ebva Seferi. İkinci yılın ilk ayında aynı ticaret yoluna iki akın daha düzenlendi. Bunlar da Buvat gazvesi ve Zu'l-Uşayra gazvesi diye bilinirler.
Tüm bu gazve ve akınlar hakkında önemli olan iki nokta dikkate değer:
Birincisi, bu akınlardan hiçbirinde ne kan dökülmüş, ne de bir kervan yağmalanmıştır. Bu da, bu akınların asıl amacının Kureyşlilere rüzgarın hangi yönde estiğini göstermek olduğunu açığa çıkarmak olmuştur. İkincisi, bu akınlardan hiç birine Hz. Peygamber (s.a) hiçbir Medineliyi göndermedi. Bütün akın grupları sadece muhacirlerden oluyordu. Böylece çatışma Kureyşliler arasında kalacak ve başka kabilelerin girmesiyle daha da yayılmayacaktı. Diğer taraftan, Mekke'deki Kureyşliler bu çatışmaya başkalarını da sokmaya çalışıyorlardı. Medine'ye akın birlikleri gönderdiklerinde insanları talan etmekten çekinmiyorlardı. Mesela, Kurz b. Cabir el Fihri liderliğindeki grup, gerçek niyetlerinin ne olduğunu gösterecek şekilde şehrin hemen dışında Medinelilerin sığırlarını talan edip ele geçirdiler.
İşte H. 2. yılında Şaban ayında (M.S. Şubat veya Mart 632) sadece otuz kırk kişinin koruyuculuğunda 50.000 dinar veya daha fazla değerinde mal taşıyan Kureyş ticaret kervanının Suriye'den Mekke'ye giderken Medine'den kolayca saldırılabilecek bir bölgeye geldiğinde durum böyleydi. Kervan binlerce liralık ticari mal taşıdığı ve çok iyi korunmadığı için, kervanın lideri Ebu Süfyan, doğal olarak ve daha önceki deneyiminin de etkisiyle müslümanların bir saldırı düzenlemesinden korktu. Bu nedenle, tehlikeli bölgeye girer girmez, çılgın görünüşüyle yardım çağrısında bulunması için bir sürücüyü Mekke'ye gönderdi. Sürücü Mekke'ye geldiğinde, eski bir Arap geleneğine uyarak, devesinin kulaklarını yırttı, burnunu kesti ve devesine ters bindi. Daha sonra gömleğini önden ve arkadan yırtarak tüm sesiyle bağırdı: "Ey Kureyşliler! Ebu Süfyan yönetiminde Suriye'den gelen kervanımızı korumak için yardım gönderin, çünkü Muhammed ve adamları onun peşinde. Aksi takdirde mallarınıza kavuşacağınızı sanmam. Koşun, yardıma koşun!
"Bu tüm Mekke'de heyecan ve kızgınlık yarattı ve Kureyş'in bütün ileri gelenleri; savaşa hazırlandılar. 600 silahlı asker ve 100 süvarinden oluşan bir ordu, büyük bir coşku ve gösterişle savaş için yola çıktı. Amaçları sadece kervanı kurtarmak değil, aynı zamanda Medine'de güçlenen müslümanların bu yeni tehdidine toptan bir son vermekti. Ticaret yolunu gelecekte tamamen güvenilir bir hale getirmek için, bu yükselen gücü kırmak ve çevredeki kabileleri korkutup sindirmek istiyorlardı.
Etrafta olan olaylardan ve çevrenin durumundan her zaman haberdar olan Hz. Peygamber (s.a) karar verme zamanının ve cesurca bir adım atma anının geldiğini hissediyordu. Bu an kullanılmazsa İslami hareket ebeddiyen sona erebilir ve tekrar dirilmesine hiç bir şans kalmayabilirdi. Çünkü eğer Kureyşliler Medine'ye saldırırsa, şans müslümanların aleyhine olurdu. İslam toplumu hala tehlike ve sarsıntı içindeydi. Çünkü Muhacirler, Medine'de kaldıkları bu kısa süre içinde (iki yıldan az) henüz ekonomik durumlarını düzeltmemişlerdi. Ensar henüz denenmemişti ve komşu Yahudi topluluklar da düşmanca bir tutum içindeydi. Yanısıra Medine'nin içinde güçlü bir müşrik ve münafık grubu vardı. Bunun da ötesinde komşu kabileler Kureyş korkusuyla yaşıyorlar ve onlara dini açıdan yakınlık duyuyorlardı. Bu nedenle Hz. Peygamber (s.a) bu muhtemel saldırı sonuçlarının müslümanların lehine olmayacağını hissediyordu.
İkinci ihtimal ise, Kureyşlilerin Medine'ye saldırmayıp sadece bir kuvvet gösterisi ile kervanlarını sağ salim kurtarmaya çalışmalarıydı. Bu durumda da, eğer müslümanlar hareketsiz kalırsa bu onların şöhretini kötü yönde etkileyecekti. Bu çatışmada müslümanların göstereceği bir zayıf tutum, diğer Arapları da cesarete geçirecek ve ülkede müslümanların hayatını çok güvensiz bir konuma sokacaktı. Kureyş'in örnek olmasıyla, çevre kabileler onlara düşmanlık yapacak, Medineli Yahudi, müşrik ve münafıklar da apaçık müslümanlara başkaldıracak ve sadece can, mal ve haysiyet güvenliğini tehlikeye sokmakla kalmayacak, aynı zamanda onların Medine'de yaşamasını bile zorlaştıracaktı.
Müslümanlar, hayatlarını, mal ve şereflerini korumak için düşmanlarının kalplerine korku da salamayacaklardı. Durumun dikkatle incelenmesi, Hz. Peygamber'i (s.a) bu kararlı adımı atmaya ve toplayabildiği güçle savaşa gitmeye yöneltti. Çünkü ancak bu şekilde İslam toplumunun yaşamaya hakkı veya yok olmaya mahkum olup olmadığı gösterilmiş olacaktı.
Hz. Peygamber (s.a) bu büyük kararı verdiğinde, tüm Ensar ve Muhacirleri topladı ve hiç bir şeyi gizlemeksizin tüm meseleyi onlara anlattı: "Allah size iki şeyden biriyle karşılaşmayı vaddetti; kuzeyden gelen kervan veya güneyden gelen Kureyş ordusu. Hangisine saldırmak istiyorsunuz?" Oradakilerin çoğu kervana saldırmak istediklerini söylediler. Fakat başka bir noktayı gözönünde bulunduran Hz. Peygamber (s.a) sorusunu tekrarladı. Bunun üzerine Muhacirlerden Mikdad b. Amr ayağa kalktı ve şöyle dedi:
Bedir Savaşı'nda cephelerin durumu.
"Ey Allah'ın Resûlü, Allah'ın sana emrettiği yöne git, nereye gidersen biz seninle beraber geliriz. Biz İsrailoğulları gibi: "Git ve Rabbinle birlikte savaş, biz sizi burada bekliyoruz," demeyiz. Bilakis: "Git ve Rabbinle birlikte savaş; biz de son nefesimize dek sizin yanınızda savaşacağız" deriz. "Peygamber (s.a) yine bir karara vardığını belirtmedi ve henüz İslam uğrunda hiçbir savaşta rol almayan Ensar'dan bir cevap bekledi. Bu onların İslam uğrunda savaşmaya hazır olduklarını ispat edecekleri ilk fırsat olduğundan Hz. Peygamber (s.a) direkt olarak onlara hitap etmeksizin üç kez tekrarladı. Bunun üzerine Ensar'dan Sa'd b. Mu'az ayağa kalktı ve: "Galiba bu soruyu bize soruyorsun" dedi. Hz. Peygamber (s.a) "Evet" deyince Sa'd şu cevabı verdi: "Biz sana inandık, senin getirdiğin şeyin hak olduğunu tasdik ettik ve seni dinlemek ve sana itaat etmek üzere kesin söz verdik. Bu nedenle, Ey Allah'ın Resulü neyi dilersen onu yap. Seni Hak'la gönderen Allah'a andolsun ki seni deniz kıyısına kadar takip etmeye hazırız. Eğer denize girersen biz de seninle birlikte gireriz. Seni temin ederiz ki, hiç birimiz geride kalmaz ve seni terketmez. Bizi yarın savaş alanına götürsen de seninle birlikte savaşa gitmekte hiç birimiz tereddüt etmeyiz. Savaşta sebat edeceğiz ve hayatımızı orada feda edeceğiz. Ümit ederiz ki, bizim bu davranışımız Allah'ın rahmetiyle senin kalbini ferahlatır. Bu nedenle, Allah'ın lütfuna güvenerek bizi savaş alanına götür."
Bu konuşmalardan sonra, kervana doğru değil, Kureyş ordusuna doğru yürünülmesine karar verildi. Fakat bu kararın çok sıradan bir özelliğe sahip olduğuna dikkat edilmelidir. Çünkü savaş alanına giden askerlerin sayısı üçyüzden biraz fazlaydı. (86 Muhacir, 61 Evs'li 170 Hazreç'li) Bu küçük ordunun silahları azdı ve savaş için teçhizatları yoktu. Sadece birkaç tanesinin atı vardı ve diğerleri sahip oldukları toplam 70 deveye sırayla üçer dörder binmek zorundaydılar. Her şeyin ötesinde savaş için yeterli silahları yoktu. Sadece 60 kişinin zırhı vardı. Bu nedenle hayatlarını İslam uğruna feda etmeye hazır olanlar hariç, savaşa katılanların çoğu bile bile ölüme gidiyormuşçasına korku ile dolmuşlardı. Olaylara kişisel çıkarları açısından bakanlar da vardı. İslam'ı kabul etmiş olmalarına rağmen, bu imanın kendilerinden canlarını ve mallarını feda etmelerini isteyebileceğini idrak edemiyorlardı. İşte bunlar, bu seferin dini heyecandan kaynaklanan akılsızca bir savaş olduğunu düşünüyorlardı. Fakat Hz. Peygamber (s.a) ve gerçek müminler hayati risk taşıyan bu kritik anın önemini kavramışlardı.
Bu nedenle Allah'a dayanarak dosdoğru Kureyş ordusunun geldiği güney batıya yöneldiler. Bu onların başlangıçtan beri kervanı yağmalamak için değil, Kureyş ordusu ile savaşmak üzere yola çıktıklarını göstermektedir. Çünkü eğer kervanı yağmalamayı düşünmüş olsalardı, güney-batı yönüne değil kuzey-batı yönünü tutarlardı.
İki ordu Ramazan'ın on yedinci günü Bedir'de karşılaştılar. İki ordu karşı karşıya geldiğinde ve Hz. Peygamber (s.a) Kureyş ordusunun müslümanlarının üç katı olduğunu ve daha iyi silahlandığını gördüğü zaman, ellerini yukarı kaldırdı ve büyük bir tevazu ile şu duayı yaptı: "Allah'ım! İşte Kureyşliler savaş teçhizatlarıyla övünüyorlar, senin Rasulü'nün yalancı olduğunu ispatlamaya gelmişler. Allah'ım! Bana vahyettiğin yardımı gönder. Allah'ım! Eğer senin kullarından oluşan bu küçük ordu helâk olursa, o zaman yeryüzünde sana ibadet edecek kimse kalmayacak."
Savaşta Mekkeli muhacirler en ağır imtihana tabi tutuldular. Çünkü yakın akrabalarına karşı savaşmak kendi babalarını, oğullarını dayı ve amcalarını kılıçtan geçirmek zorundaydılar. Sadece Hakkı samimiyetle kabul etmiş ve bâtılla tüm bağlarını koparmış olanlar böyle zor bir imtihandan başarıyla çıkabilirdi. Diğer taraftan Ensar'ın tabi tutulduğu imtihan da kolay değildi. Ensar o zamana dek, müslümanlara sağınma hakkı tanıyarak Kureyşlileri ve müttefiklerini sadece dışlamakla kalmışlardı. Fakat şimdi, ilk defa, onlarla savaşacaklar ve uzun sürecek bir savaşın tohumlarını atacaklardı. Bu da büyük bir imtihandı, çünkü birkaç bin kişilik nüfusa sahip bir şehrin tüm Arabistan'a karşı savaşın yükünü taşıyacağı anlamına geliyordu. Şu da açık bir gerçek ki, sadece kişisel çıkarlarını feda edecek kadar İslam'a bağlı olanlar bu cesurca adımı atabilirlerdi.
Böylece Allah, Muhacirlerin ve Ensar'ın kendilerini feda etmelerini, samimi imanları nedeniyle kabul etti ve onları yardımı ile mükafatlandırdı. Kibirli, iyi silahlanmış Kureyş ordusu, İslam'ın bu silahsız erleri tarafından yenilgiye uğratıldı. Onlardan 70 kişi öldürüldü, 70 kişi de esir alındı. Ayrıca bu öldürülenlerin içinde İslam'a en büyük düşmanlıklar yapan Kureyş liderleri de vardı. Bu büyük zaferin, İslam'ı kendi adıyla anılan bir güç haline getirmesinde şaşılacak bir şey yoktur. Batılı bir araştırmacı, Bedir savaşından önce İslam'ın sadece bir din ve bir devlet olduğunu, fakat savaştan sonra bir devlet dini ve hatta devletin kendisi olduğunu söyler.
Ele Alınan Konular: Surede işte bu büyük savaş ele alınmaktadır. Fakat bu inceleme, genellikle büyük savaşlardan sonra kumandanların yaptığı incelemeden oldukça farklıdır:
Zafere sevinmek yerine, müslümanların kendilerini ıslah etmeleri için savaş sırasında yüzeye çıkan ahlakî zayıflıklara işaret edilmektedir.
Müslümanların Allah'a güvenip dayanmayı ve sadece O'na ve Resûlü'ne itaat etmeyi öğrenmeleri için, zaferin, onların cesaret ve yiğitlikleriyle değil, Allah'ın yardımı sonucu olduğu vurgulanmaktadır.
Hak'la bâtıl arasındaki çatışmadan alınacak ahlâkî ders bildirilmekte ve bir çatışmada başarıya sebep olan nitelikler açıklanmaktadır.
Daha sonra güzel bir ders vererek, etkili müşriklere, Yahudilere, münafıklara ve savaş esirlerine hitap etmektedir.
Bunun yanısıra savaş ganimetleri ile ilgili talimatlar da verilmektedir. Müslümanlara bunları kendi hakları olarak değil, Allah'ın lütfu olarak kabul etmeleri söylenmektedir. Bu nedenle onlar kendilerine ayrılan payı memnuniyetle kabul etmeli ve Allah'ın kendi yolunda ve fakirlere harcanması için ayırdığı payı gönül hoşluğu ile bırakmalıdır.
Daha sonra sure savaş ve barış kanunları ile ilgili talimatlar da verir, çünkü bunlar İslamî hareketin o dönemde içinde bulunduğu aşama için çok zaruriydi.Burada Müslümanlara, savaşta ve barışta "cahiliye" adetlerinden sakınmaları ve böylece yeryüzünde kendi ahlâkî üstünlüklerini kurmaları emredilmektedir. Bu, aynı zamanda, İslâm'ın ta başından beri tüm dünyaya tebliğ ettiği ve pratik hayatın dayanağını teşkil etmesi gerektiğini savunduğu ahlakın, pratikte uygulanması ve bunun tüm dünyaya gösterilmesi anlamına geliyordu.
Sure aynı zamanda, Dar'ül İslam'da (İslam yurdu) ve bunun sınırları dışında yaşayan Müslümanların statülerini belirlememize yarayacak İslam anayasasının bazı maddelerini de ortaya koymaktadır.
ÖZET Konu: Allah yolunda mücahede.
Bu sure, Bedir savaşını anlatırken (cihadın sadece bize ait yönü olan) savaş ve barışla ilgili genel ilkeler vazeder ve bunları, Müslümanların ahlâkî eğitimi için kullanır.
Konular ve Birbirleriyle İlişkisi:
1-41 Bu bölüm "savaş ganimetleri" ile ilgili soruları ele alır. Kur'an, bunların savaş ganimetleri değil, "Allah'ın nimet ve lütfu" olduğunu söyler ve Bedir savaşının (ve diğer savaşanların da) Müslümanların çabaları ile değil, Allah'ın yardımı ile kazanıldığını göstererek bunu ispat eder. Aynı zamanda (39. ayette) müslümanların savaştaki amacının, ganimet toplamak değil, İslamın vazedilmesine engel olan tüm elverişsiz şartları ortadan kaldırmak olması gerektiği söylenir. Bunun yanısıra, ganimetler, Allah'ın nimetleri olduğu için Allah ve Resûlü'ne aittir ve onları toplama hakkı sadece Allah ve Resûlü'ne aittir. Daha sonra müslümanlar bu şartları kabul edecek bir konuma getirildikten sonra 41. ayette ganimetlerin nasıl bölüştürüleceği açıklanır.
42-54 Bedir savaşının sonucu, İslam'ın "cahiliye"ye galip geleceği bir şekilde Allah tarafından daha önce belirlenmişti. Bundan alınacak ders, müslümanların Allah'a güvenmeleri ve kafirler gibi şeytanın saptırmalarına kanmamalarıdır.
55-59 Anlaşmalara sadakat emredilmekte ve müslümanlardan karşı taraf bozmadıkça yapılan anlaşmalara uymaları istenmektedir.
60-66 Müslümanlar her an cephede savaşmaya hazır olmalıdırlar, fakat, karşı taraf istediğinde her an barış yapmaya da hazır olmalıdırlar.
67-71 Bu ayetlerde savaş esirleri ile ilgili talimatlar verilmektedir.
72-75 Müslümanlara düşmanlarına karşı bir bütün halinde olabilmeleri için, birbirleriyle uyumlu bir ilişki içinde olmaları gerektiği öğretilmektedir.
Yes’elûneke anil enfâl(enfâli), kulil enfâlu lillâhi ver resûl(resûli), fettekullâhe ve aslihû zâte beynikum ve etîûllâhe ve resûlehû in kuntum mu’minîn(mu’minîne).
Sana ganimetlerin bölüştürülmesini soruyorlar. De ki, ganimetlerin taksimi Allah'a ve Resulüne aittir. Onun için siz gerçekten mümin kimseler iseniz Allah'tan korkun da biribirinizle aranızı düzeltin. Allah'a ve Resulü'ne itaat edin.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
1-3. “Sana Enfaldan sorarlar” Ganimetlerden (sorarlar). Onların kimin için olduğunu? Bu ayet; Bedir’ing animetleri hakkında ihtilafa girdikleri vakit nazil olmuştur. Gençler: “Bunlar bizimdir, çünkü bizler savaşa katıldık” dediler. Yaşlılarda: “Bizlerde sizlere destekçiler idik ve Rasulullah’ı (s.a....
1-3. “Sana Enfaldan sorarlar” Ganimetlerden (sorarlar). Onların kimin için olduğunu? Bu ayet; Bedir’ing animetleri hakkında ihtilafa girdikleri vakit nazil olmuştur. Gençler: “Bunlar bizimdir, çünkü bizler savaşa katıldık” dediler. Yaşlılarda: “Bizlerde sizlere destekçiler idik ve Rasulullah’ı (s.a.v.) saf bağlayarak duruyorduk. Şayet düşman sizi bozmaya (yıkmaya) kalkırsa idi bizlere katılırdınız. Bizim dışımızda ganimetde alamazdınız” dediler. Bunun üzerine Allah (c.c.) şu ayeti inzal buyurdular2: “De ki ganimetler Allah’ın ve Rasulunündür.” Hiçbir müşareket olmadn dilediğine bu ganimetleri koyar ve onları her ikisi (genç-yaşlı) içinde taksim eder. Nesei Tefsir’inde: 1/515, İbni Hibban Sahih’inde (1743 rakamlı hadisle) Beyhaki’de “Sünen”inde (6/291) rivayet etmişlerdir. “Allah’dan korkun” Ona itaat ederek ve günahlarından korunarak (ondan korkun). “Aranızı düzeltin” Aranızı gerçekten de bulunv e birbirinize muhalefet etmeyiniz. “Allah’a ve Rasulune itaat ediniz.” İkisine bu ganimetleri teslim edin. Çünkü onlar bunda diledikleri gibi hüküm verirler. “Eğer müminler iseniz” Sonra Allah (c.c.) mü’minleri vasfedip şöyle buyurmaktadır: “Müminler ancak o kimselerdir ki kendilerine Allah zikredilse kalpleri titrer.” Mümin Allah’dan (c.c.) korktuğu zaman kalbi farklılaşır ve O’nun (c.c.) emrine teslim olur. “Onlara O’nun ayetleri okunsa imanları artar.” Tasdik ve yakini olarak. “Rablerine de tevekkül ederler.” Allah’a sadece güvenirler, başkasına da iltifat etmezler.
İnnemâl mu'minûnellezîne izâ zukirallâhu vecilet kulûbuhum ve izâ tuliyet aleyhim âyâtuhu zâdethum îmânen ve alâ rabbihim yetevekkelûn(yetevekkelûne).
Gerçek müminler ancak o müminlerdir ki, Allah anıldığı zaman yürekleri ürperir, âyetleri okunduğu zaman imanlarını arttırır. Ve bunlar yalnızca Rablerine tevekkül ederler.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
1-3. “Sana Enfaldan sorarlar” Ganimetlerden (sorarlar). Onların kimin için olduğunu? Bu ayet; Bedir’ing animetleri hakkında ihtilafa girdikleri vakit nazil olmuştur. Gençler: “Bunlar bizimdir, çünkü bizler savaşa katıldık” dediler. Yaşlılarda: “Bizlerde sizlere destekçiler idik ve Rasulullah’ı (s.a....
1-3. “Sana Enfaldan sorarlar” Ganimetlerden (sorarlar). Onların kimin için olduğunu? Bu ayet; Bedir’ing animetleri hakkında ihtilafa girdikleri vakit nazil olmuştur. Gençler: “Bunlar bizimdir, çünkü bizler savaşa katıldık” dediler. Yaşlılarda: “Bizlerde sizlere destekçiler idik ve Rasulullah’ı (s.a.v.) saf bağlayarak duruyorduk. Şayet düşman sizi bozmaya (yıkmaya) kalkırsa idi bizlere katılırdınız. Bizim dışımızda ganimetde alamazdınız” dediler. Bunun üzerine Allah (c.c.) şu ayeti inzal buyurdular2: “De ki ganimetler Allah’ın ve Rasulunündür.” Hiçbir müşareket olmadn dilediğine bu ganimetleri koyar ve onları her ikisi (genç-yaşlı) içinde taksim eder. Nesei Tefsir’inde: 1/515, İbni Hibban Sahih’inde (1743 rakamlı hadisle) Beyhaki’de “Sünen”inde (6/291) rivayet etmişlerdir. “Allah’dan korkun” Ona itaat ederek ve günahlarından korunarak (ondan korkun). “Aranızı düzeltin” Aranızı gerçekten de bulunv e birbirinize muhalefet etmeyiniz. “Allah’a ve Rasulune itaat ediniz.” İkisine bu ganimetleri teslim edin. Çünkü onlar bunda diledikleri gibi hüküm verirler. “Eğer müminler iseniz” Sonra Allah (c.c.) mü’minleri vasfedip şöyle buyurmaktadır: “Müminler ancak o kimselerdir ki kendilerine Allah zikredilse kalpleri titrer.” Mümin Allah’dan (c.c.) korktuğu zaman kalbi farklılaşır ve O’nun (c.c.) emrine teslim olur. “Onlara O’nun ayetleri okunsa imanları artar.” Tasdik ve yakini olarak. “Rablerine de tevekkül ederler.” Allah’a sadece güvenirler, başkasına da iltifat etmezler.
Ellezîne yukîmûnes salâte ve mimmâ razaknâhum yunfikûn(yunfikûne).
Onlar ki, namazı gereği gibi kılarlar ve kendilerine rızık olarak verdiğimiz şeylerden Allah yoluna harcarlar.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
1-3. “Sana Enfaldan sorarlar” Ganimetlerden (sorarlar). Onların kimin için olduğunu? Bu ayet; Bedir’ing animetleri hakkında ihtilafa girdikleri vakit nazil olmuştur. Gençler: “Bunlar bizimdir, çünkü bizler savaşa katıldık” dediler. Yaşlılarda: “Bizlerde sizlere destekçiler idik ve Rasulullah’ı (s.a....
1-3. “Sana Enfaldan sorarlar” Ganimetlerden (sorarlar). Onların kimin için olduğunu? Bu ayet; Bedir’ing animetleri hakkında ihtilafa girdikleri vakit nazil olmuştur. Gençler: “Bunlar bizimdir, çünkü bizler savaşa katıldık” dediler. Yaşlılarda: “Bizlerde sizlere destekçiler idik ve Rasulullah’ı (s.a.v.) saf bağlayarak duruyorduk. Şayet düşman sizi bozmaya (yıkmaya) kalkırsa idi bizlere katılırdınız. Bizim dışımızda ganimetde alamazdınız” dediler. Bunun üzerine Allah (c.c.) şu ayeti inzal buyurdular2: “De ki ganimetler Allah’ın ve Rasulunündür.” Hiçbir müşareket olmadn dilediğine bu ganimetleri koyar ve onları her ikisi (genç-yaşlı) içinde taksim eder. Nesei Tefsir’inde: 1/515, İbni Hibban Sahih’inde (1743 rakamlı hadisle) Beyhaki’de “Sünen”inde (6/291) rivayet etmişlerdir. “Allah’dan korkun” Ona itaat ederek ve günahlarından korunarak (ondan korkun). “Aranızı düzeltin” Aranızı gerçekten de bulunv e birbirinize muhalefet etmeyiniz. “Allah’a ve Rasulune itaat ediniz.” İkisine bu ganimetleri teslim edin. Çünkü onlar bunda diledikleri gibi hüküm verirler. “Eğer müminler iseniz” Sonra Allah (c.c.) mü’minleri vasfedip şöyle buyurmaktadır: “Müminler ancak o kimselerdir ki kendilerine Allah zikredilse kalpleri titrer.” Mümin Allah’dan (c.c.) korktuğu zaman kalbi farklılaşır ve O’nun (c.c.) emrine teslim olur. “Onlara O’nun ayetleri okunsa imanları artar.” Tasdik ve yakini olarak. “Rablerine de tevekkül ederler.” Allah’a sadece güvenirler, başkasına da iltifat etmezler.
Ulâike humul mu’minûne hakkâ(hakkan), lehum deracâtun inde rabbihim ve magfiratun ve rızkun kerîm(kerîmun).
İşte gerçekten mümin olanlar onlardır. Onlara Rablerinin katında dereceler vardır, bağışlanma ve değerli rızık vardır.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
4. “İşte onlar gerçek müminlerdir.” Şüphe olmadan doğrulayanlardır. Münafıkların iman ıgibi değil. “Onlar için Rabbleri katında derecler vardır.” Cenneten dereceleri (vardır). “Bir mağfiret ve bitmez tükenmez bir rızık vardır.” Bu cennetin rızkıdır.
Kemâ ahraceke rabbuke min beytike bil hakkı ve inne ferîkan minel mu’minîne le kârihûn(kârihûne).
Nitekim Rabbin seni, hak uğruna savaşmak için evinden çıkarmıştı. Oysa müslümanların bir kısmı o zaman bundan hoşlanmamışlardı.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
5. “Seni çıkardığı gibi.” Bazalıra bunu kerih görselerde ganimetler hususunda Allah’ın emri devam etti (ve O’nu evinden dışarıya çıkardı). Nitekimg ençler bunların sadece kendileri için olmasını istiyorlardı. Bunun üzerine Allah (c.c.) şöyle buyurdu: “Onlar kerihde görseler ben dilediğime veririm. T...
5. “Seni çıkardığı gibi.” Bazalıra bunu kerih görselerde ganimetler hususunda Allah’ın emri devam etti (ve O’nu evinden dışarıya çıkardı). Nitekimg ençler bunların sadece kendileri için olmasını istiyorlardı. Bunun üzerine Allah (c.c.) şöyle buyurdu: “Onlar kerihde görseler ben dilediğime veririm. Tıpkı onlar onu kerih gördükleri halde Allah’In (c.c.) emriyle Nebi (s.a.v.) evinden çıkmıştı.” “Rabbin seni evinden... çıkardığı gibi.” Ayetinin manası ise; sana Medine’den çıkıp Kureyş’in kervanına (saldırman) için çıkmanı emrettiği gibidir. “Hak ile” Cibril’in (a.s.) sana getirdiğ ivahy ile. “Ve müminlerden bir grupta isteksizdirler.” Seninle beraber (dışarıya) çıkmak hususunda kendilerine fıtratları gereği meşakkat çekecekleri ihtimalinden dolayı (isteksizdirler). Çünkü onlar savaş olmadan o kervanı elg geçiremeyeceklerini sanıyorlardı.
Yucadilûneke fîl hakkı ba'de mâ tebeyyene ke ennemâ yusâkûne ilâl mevti ve hum yanzurûn(yanzurûne).
Ve gerçek, gün gibi açığa çıktıktan sonra bile seninle münakaşaya devam etmişlerdi; sanki göz göre göre ölüme sürükleniyorlardı.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
6. “Hak apaçık meydana çıktıktan sonra seninle tartışıyorlardı.” Emrolunduktan sonra savaş hakkında onlar sadece kervan için çıkacaklardı. Üstelik harb giysileriyle kuşanmamışlardı da. Harb ile emrolunduklarında bu onlara çok ağırg eldi. Savaşmamak için ruhsat almaya da kararv erdiler. İşte bu da on...
6. “Hak apaçık meydana çıktıktan sonra seninle tartışıyorlardı.” Emrolunduktan sonra savaş hakkında onlar sadece kervan için çıkacaklardı. Üstelik harb giysileriyle kuşanmamışlardı da. Harb ile emrolunduklarında bu onlara çok ağırg eldi. Savaşmamak için ruhsat almaya da kararv erdiler. İşte bu da onların tartışmaları idi. “Göre göre ölüme sürükleniyorlarmış gibi.” Kavim ile karşılaşma halinde kerih görmelerinin verdiği şiddetten dolayı ve sanki onlar açık olarak ölüme sürükleneneler gibiydiler.
Ve iz yaıdukumullâhu ihdât tâifeteyni ennehâ lekum, ve teveddûne enne gayra zâtiş şevketi tekûnu lekum, ve yurîdullâhu en yuhıkkal hakka bi kelimâtihî ve yaktaa dâbiral kâfirîn(kâfirîne).
İşte o zaman Allah size iki taifeden (kervan veya kureyş ordusundan) birini vaad ediyordu ki, sizin olacaktı. Siz ise arzu ediyordunuz ki, şanı ve şerefi olmayan şey (kervan) sizin olsun. Halbuki Allah, âyetleriyle hakkı yerine oturtmak ve kâfirlerin arkasını kesmek istiyordu.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
7. “Hani Allah (c.c.) size o iki taifeden vaad ediyordu.” Kervan ya da ordudan. “Sizin olacağıını (vaad ediyordu). Siz ise kuvvet ve silah bulunmayan (kervan)ın kendinizin olmasını arzu ediyordunuz.” Silahi vb. si bulunmayan kervanında kendinizin olmasını istiyordunuz. “Yüce Allah da hakkı üstün kıl...
7. “Hani Allah (c.c.) size o iki taifeden vaad ediyordu.” Kervan ya da ordudan. “Sizin olacağıını (vaad ediyordu). Siz ise kuvvet ve silah bulunmayan (kervan)ın kendinizin olmasını arzu ediyordunuz.” Silahi vb. si bulunmayan kervanında kendinizin olmasını istiyordunuz. “Yüce Allah da hakkı üstün kılmayı.” Ortaya çıkarmaya ve göstermeye. “Sözlerini” İslamın ortaya çıkmasıyla geçen sözlerini. “Bununla da kafirlerin (arkasını) kesmek istiyordu.” Onlardan en son kalanı bile. Yani Allah bununla ancak Kureyş’le savaşmayı sizlere emretmişti.
Li yuhıkkal hakka ve yubtılel bâtıle ve lev kerihel mucrimûn(mucrimûne).
Ki, hakkın hak olduğunu tanıtsın ve batılı büsbütün yok etsin, varsın o günahkârlar istemesin.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
8. “Ta ki devamlı hakkı üstün kılsın.” Kafirlerin arkasını kesip hakkın ortaya çıkmasını ilan olmasını... “Ve batılı da yok etsin.” Küfür helak ve yok olsun. “Günahkarlar hoş görmesede”1 Bunu.
O vakit siz Rabbinizden yardım diliyordunuz. O da: «Ben işte ardarda bin melekle size yardım ediyorum» diye duanızı kabul buyurmuştu.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
9. “Hani siz Rabbinizden imdat istiyordunuz da.” Azlığınızdan dolayı Allah’dan zafir için düşmanlara karşı yardım istiyorsunuz. “Muhakkak ki ben size birbiri ardınca bin melek ile yardım ediyorum” diye icabette bulunmuştu.” Peşpeşe olarak, müslümanlardan sonra gelmişlerdir. (Ayete) Dal’ın fethasıyla...
9. “Hani siz Rabbinizden imdat istiyordunuz da.” Azlığınızdan dolayı Allah’dan zafir için düşmanlara karşı yardım istiyorsunuz. “Muhakkak ki ben size birbiri ardınca bin melek ile yardım ediyorum” diye icabette bulunmuştu.” Peşpeşe olarak, müslümanlardan sonra gelmişlerdir. (Ayete) Dal’ın fethasıyla (üstünü) ile2 olunca. Bin melek ile Allah (c.c.) müslümanlara yardım etti” manasına gelir.
Ve mâ cealehullâhu illâ buşrâ ve li tatmainne bihî kulûbukum ve mân nasru illâ min indillâh(indillâhi), innallâhe azîzun hakîm(hakîmun).
Bunu da Allah size sırf bir müjde olsun ve bununla kalbleriniz yatışsın diye yapmıştı. Yoksa zafer ancak Allah katındandır. Gerçekten Allah mutlak galiptir ve hikmet sahibidir.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
10. “Allah bunu ancak” Ardı ardınca güç desteğini. “Bir müjde olsun diye (kılmış).” Bu ayet Al-i İmran suresinde geçmişti.3 (Bak: “İthaf” eserine. Sayfa: 36.)
İz yugaşşîkumun nuâse emeneten minhu ve yunezzilu aleykum mines semâi mâen li yutahhirakum bihî ve yuzhibe ankum riczeş şeytâni ve li yarbıta alâ kulûbikum ve yusebbite bihil akdâm(akdâme).
O sırada size, yine katından bir güven ve esenlik olmak üzere bir uyku sardırıyordu, sizi temizlemek, şeytanın vesvesesini sizden gidermek, yüreklerinize kuvvet vermek ve ayaklarınızı sağlam durdurmak için gökten üzerinize yağmur indiriyordu.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
11. “Hani O kendi katından bir emniyet olmak üzere sizi hafif bir uykuya büründürüyordu.” Nitekim Uhud savaşında Allah (c.c.) kendi katından bir emniyet olmak üzere size hafif bir uykuda vermişti. Bunu biz Al-i İmran suresinde zikretmiştik.1 “Semadan da temizlenmeniz için üzerinize suyuda indirdi.” ...
11. “Hani O kendi katından bir emniyet olmak üzere sizi hafif bir uykuya büründürüyordu.” Nitekim Uhud savaşında Allah (c.c.) kendi katından bir emniyet olmak üzere size hafif bir uykuda vermişti. Bunu biz Al-i İmran suresinde zikretmiştik.1 “Semadan da temizlenmeniz için üzerinize suyuda indirdi.” Müşrikler (daha önce gelip) Bedir kuyusunda bir ordugah kurmuşlardı. Müslümanlardan bir grupta cünüp olmuş (kuyuya da gideemişlerdi). Müşrikler daha önceden kuyuyu eli geçirmişlerdi. Şeytanda müslümanlara vesvese verip onlara: “Müşrikler Bedir kuyusundaki suyu ele geçirdikleri halde sizler nasil zaferielde edebilirsiniz ki ve sizler cünüp v e abdestsiz olarak da namaz kılacaksınız, kendinizin Allah’ın velileri olduğunu ve Nebi’ninde aranızda bulunduğunu iddia edip durduğunuz halde”2 dedi. Bunun üzerine Allah yağmuru yağdırmış vadi de sulaklaşmışdı. Ta ki sahabeler gelipo suyla yıkandılar ve onlardan vesvese de kaybulup gitti. Buna değinen ayette şöylecedir: “Temizleneceğiz” Yani hadesten ve necasetten. “Sizlerden de şeytanın pisliğni gidermek için” Allah’ın azabıına düçar olacak olan vesvesinden. “Ve pekiştirmek için” Bununla “Kalplerinizi” Yakin ve zaferle (pekiştirmek için). “Ve onunla ayaklarınıza sebatv ermek için.” Nitekim onlar yumuşak bir toprağın üzerindeydiler ve yağmurun da yağmasıyla ayakları o taprakta sabit oldu.
İşte o anda Rabbin meleklere şöyle vahyediyordu: «Ben sizinle beraberim, müminlere sebat verin. Kâfirlerin yüreğine korku salacağım, hemen boyunlarının üstüne vurun, parmaklarına, parmaklarına vurun».— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
12. “Rabbin meleklere vahyettiğ izaman.” Müslümanlara yardım için görevlendirilen (meleklere). “Ben sizinle beraberim” Yardım ve zaferde. “İman edenlere sebat verin.” Zaferi müjdeleyerek. Nitekim melek saffın önüne kadar insan suretinde ilerleyip: Müjdeler olsun! Allah (.c.) sizlere zafer verdi derd...
12. “Rabbin meleklere vahyettiğ izaman.” Müslümanlara yardım için görevlendirilen (meleklere). “Ben sizinle beraberim” Yardım ve zaferde. “İman edenlere sebat verin.” Zaferi müjdeleyerek. Nitekim melek saffın önüne kadar insan suretinde ilerleyip: Müjdeler olsun! Allah (.c.) sizlere zafer verdi derdi. “Ben kafirlerin kalplerine korku salacağım.” Velilerimin korkutmalarıyla. “Onların boyunlarının üstüne vurun.” Başları (kafalı kopartın). “Onlardan her parmağına da vurun.” El ve ayak parmaklarına (da vurun).
Zâlikum fe zûkûhu ve enne lil kâfirîne azâben nâr(nâri).
İşte gördünüz ya, şimdilik siz bunu tadın, şu da kesindir ki, ahirette kâfirlere cehennem azabı vardır.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
14. “Bu” Bedirde’ki vuruş ve savaş. “Şimdi azabanız, onu tadın.Kafirler için bir de azap vardır.” Onlara boyunlarının vurulmasından sonra inen başka bir azap (daha vardı).
Ey iman edenler! Toplu olarak kâfirlerle karşılaştığınız zaman, onlara arkalarınızı dönmeyin (kaçmayın).— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
15. “Ey iman edenler! Toplu bir halde karşılaştığınız zaman.” Sizinle savaşmak için toplanmış ve birleşmiş olarak sizlerler karşılaştıkları vakit). “onlara arkanızı dönmeyiniz.” Sırtlarınızı onlara dönmeyiniz (koşmayınız).
Ve men yuvellihim yevme izin duburahû illâ muteharrifen li kıtâlin ev mutehayyizen ilâ fietin fe kad bâe bi gadabin minallâhi ve me’vâhu cehennem(cehennemu), ve bi’sel masîr(masîru).
Böyle bir günde her kim onlara, tekrar dönüp çarpışmak için geri çekilmek veya diğer bir safta yeniden mevzilenmek hâlleri dışında, arkasını dönerse, muhakkak Allah'dan bir gazaba uğramış olur ve varacağı yer cehennemdir, orası da ne kötü bir akıbettir.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
16. “Her kim o gün kaçacak olursa.” Kafirlerle karşılan o (savaş) gününde. “Savaşmak için” Savaşmak için yardım almak. “Ya da yer tutmak” Yeri bir arada tutmak. “Yada başka bör bölüğe katılmak hariç” Savaşmak için yardım alıp, (güçlenmek) için bir topluluğa katılmak ve (saldırmak gibi baddeler hariç...
16. “Her kim o gün kaçacak olursa.” Kafirlerle karşılan o (savaş) gününde. “Savaşmak için” Savaşmak için yardım almak. “Ya da yer tutmak” Yeri bir arada tutmak. “Yada başka bör bölüğe katılmak hariç” Savaşmak için yardım alıp, (güçlenmek) için bir topluluğa katılmak ve (saldırmak gibi baddeler hariç savaştan kaçarsa). “O, muhakkak ki Allah’ın (c.c.) gazabına düçar olur...” (Ayet) Müfessirlerin çoğuna göre bu tehdit içeren bir ayettir demektedirler. Bunun sadece Bedir savaşından kaçan kimseler hakkında olduğu sadece Bedir gününde hezimete uğramış olan için özel olduğu söylenmiştir.1
Fe lem taktulûhum ve lâkinnallâhe katelehum, ve mâ rameyte iz rameyte ve lâkinnallâhe ramâ, ve li yubliyel mu’minîne minhu belâen hasenâ(hasenen), innallâhe semîun alîm(alîmun).
Sonra onları siz öldürmediniz, lâkin Allah öldürdü. Attığın zaman da sen atmadın, lâkin Allah attı. Bu da müminlere güzel bir imtihan geçirtmek içindi. Allah işitendir, bilendir.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
17. “Sizler onları öldürmediniz.” Bedir gününde. “Lakin onları Allah (c.c.) öldürdü.” Bunun sebebinden dolayı. Onlara yardım etmek ve kalbine kahramanlığı sabit kılmak için. “Attığın zamanda sen atmadın.” Cibril (a.s.) Nebi’ye (s.a.v.) Bedir günü: “Eline bir avuç toprak al ve düşmanlarının üzerine a...
17. “Sizler onları öldürmediniz.” Bedir gününde. “Lakin onları Allah (c.c.) öldürdü.” Bunun sebebinden dolayı. Onlara yardım etmek ve kalbine kahramanlığı sabit kılmak için. “Attığın zamanda sen atmadın.” Cibril (a.s.) Nebi’ye (s.a.v.) Bedir günü: “Eline bir avuç toprak al ve düşmanlarının üzerine at” dedi. Bunun üzerine Rasulullah (s.a.v.) vadinin küçük taşlarından bir avuç aldı ve düşmanlarının yüzüne attı. Hiç bir müşrüğün gözüne attığı bu taşlardan isabet etmediği olmadı.2 İşte bu onların hezimete uğramalarına sebeb oldu. Allah (c.c.) şöyle buyurmuştur: “Attığın zamanda sen atmadın. Lakin Allah attı.” Büyük bir ordunun gözlerine isabet eden bir avuç çakıl taşı bir beşerin atmasıyla (helak) olmadı sadece. Allah onların gözlerine bunların girmesini ulaştırdı ve (helak etti). (Bnu İbni Cerir: Muhammed b. Kab el-Kurezi ve es-Suddi ve İbni Zeyd ve başkalarından rivayet etmiştir. 9/205). (Esbabı Nüzul’da da geçmektedir. Sayfa: 268.) “Müminleri kendi nezdinden güzel bir imtihan ile denemek için (bunu yaptı).” Zafer ve ganimetler vermek için bu büyük nimetleri bahşedip (imtihan etti). “Allah şüphesiz ki işitendir.” Dualarını “Bilendir” Niyetlerini (de bilendir).
Zâlikum ve ennallâhe mûhinu keydil kâfirîn(kâfirîne).
Gördünüz ya, Allah, kâfirlerin kurduğu tuzağı işte böyle boşa çıkarır.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
18-19. “izin haliniz işte budur. Şüphesiz Allah kafirlerin düzenin zayıflatandır.” Düşmanlarının hilesini, (tuzağını) zayıflatarak ve yavaşlatarak Rasulune (gösterir). Böylelikle de onların cebbanlarını öldürür ve yüksek kesimlerini de esir alır. “Eğer siz fetih istemekteyseniz.” Bu müşriklere hitap...
18-19. “izin haliniz işte budur. Şüphesiz Allah kafirlerin düzenin zayıflatandır.” Düşmanlarının hilesini, (tuzağını) zayıflatarak ve yavaşlatarak Rasulune (gösterir). Böylelikle de onların cebbanlarını öldürür ve yüksek kesimlerini de esir alır. “Eğer siz fetih istemekteyseniz.” Bu müşriklere hitaptır. Nitekim Ebu Cehil Bedir günü şöyle diyordu1: “Ey Allah’ım! İki dinden ve iki ordudan en faziletlisine zafer ver.” Bunun üzerine Allah (c.c.) şöyle buyurdular: “Eğer siz fetih istemekteyseniz” İki ordudan hangisinin daha doğru olduğu ve zaferin kime verileceğini (istemekteyseniz). Aynı zamanda bu hadis Hakim’de de geçmektedir. (2/328) Ricali (Ravileri) sikadır (güvenilirdir). “Şüphesiz ki sizlere bir fetih geldi” Zafer (geldi). “Eğer vaz geçerseniz.” Allah’a ortak koşmaktan.” Bu sizin için daha hayırlıdır Şayet tekrar dönerseniz.” Muhammed’in (s.a.v.) savaşına. “Biz de döneriz.” Sizleri öldürmek ve esir almakla. “Size bir fayda veremez.” Sizden engelleyemez. “Ordunuz.” Topluluğunuz. “Bir şeyi (de olsa fayda veremez, çok da olsa” Sayı bakımından. “Şüphesiz ki Allah müminlerle birliktedir.” Onlara karşı müminlere zafer verir.
İn testeftihû fe kad câekumul fethu, ve in tentehû fe huve hayrun lekum, ve in teûdû naud, ve len tugniye ankum fietukum şey'en ve lev kesuret ve ennallâhe meal mu'minîn(mu'minîne).
Fetih istiyorsanız, işte size fetih gelmiştir, eğer aşırı gitmez de son verirseniz, hakkınızda daha hayırlıdır. Yok eğer dönerseniz, biz de döneriz. O vakit askeriniz çok da olsa size hiç bir şekilde fayda vermez. İyi biliniz ki, Allah müminlerle beraberdir.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
18-19. “izin haliniz işte budur. Şüphesiz Allah kafirlerin düzenin zayıflatandır.” Düşmanlarının hilesini, (tuzağını) zayıflatarak ve yavaşlatarak Rasulune (gösterir). Böylelikle de onların cebbanlarını öldürür ve yüksek kesimlerini de esir alır. “Eğer siz fetih istemekteyseniz.” Bu müşriklere hitap...
18-19. “izin haliniz işte budur. Şüphesiz Allah kafirlerin düzenin zayıflatandır.” Düşmanlarının hilesini, (tuzağını) zayıflatarak ve yavaşlatarak Rasulune (gösterir). Böylelikle de onların cebbanlarını öldürür ve yüksek kesimlerini de esir alır. “Eğer siz fetih istemekteyseniz.” Bu müşriklere hitaptır. Nitekim Ebu Cehil Bedir günü şöyle diyordu1: “Ey Allah’ım! İki dinden ve iki ordudan en faziletlisine zafer ver.” Bunun üzerine Allah (c.c.) şöyle buyurdular: “Eğer siz fetih istemekteyseniz” İki ordudan hangisinin daha doğru olduğu ve zaferin kime verileceğini (istemekteyseniz). Aynı zamanda bu hadis Hakim’de de geçmektedir. (2/328) Ricali (Ravileri) sikadır (güvenilirdir). “Şüphesiz ki sizlere bir fetih geldi” Zafer (geldi). “Eğer vaz geçerseniz.” Allah’a ortak koşmaktan.” Bu sizin için daha hayırlıdır Şayet tekrar dönerseniz.” Muhammed’in (s.a.v.) savaşına. “Biz de döneriz.” Sizleri öldürmek ve esir almakla. “Size bir fayda veremez.” Sizden engelleyemez. “Ordunuz.” Topluluğunuz. “Bir şeyi (de olsa fayda veremez, çok da olsa” Sayı bakımından. “Şüphesiz ki Allah müminlerle birliktedir.” Onlara karşı müminlere zafer verir.
Yâ eyyuhâllezîne âmenû etîullâhe ve resûlehu ve lâ tevellev anhu ve entum tesmeûn(tesmeûne).
Ey iman edenler, Allah'a ve Resulü'ne itaat edin. İşitip durduğunuz halde onun emirlerinden yüz çevirmeyin!— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
20. “Ey iman edenler, Allah’a (c.c.) ve Rasulune itaat edin yüz çevirmeyin.” Onlardan (Allah ve Rasulunden) Onun emrine muhalefet etmekle yüz çevirmeyin. “Sizlerde işititğiniz halde.” Kur’an’dan indirilen ile.
Ve lâ tekûnû kellezîne kâlû semi’nâ ve hum lâ yesmeûn(yesmeûne).
Ve işitmedikleri halde «işittik» diyenler gibi olmayın!— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
21. “İşittik” diyenler gibi olmayınız.” İşitmedikler ihalde işitmiş olduklarını söyleyenler gibi. Yani münafıklar gibi. Bazıları burada müşriklerin kastedildiğini vurgulamışlardır. Çünkü onlar işittiler ancak tefekkür etmeden (anlamadan) işittiler. Böylelikle de onar işitmeyenlerin haline düşmüş old...
21. “İşittik” diyenler gibi olmayınız.” İşitmedikler ihalde işitmiş olduklarını söyleyenler gibi. Yani münafıklar gibi. Bazıları burada müşriklerin kastedildiğini vurgulamışlardır. Çünkü onlar işittiler ancak tefekkür etmeden (anlamadan) işittiler. Böylelikle de onar işitmeyenlerin haline düşmüş oldular.
Çünkü yeryüzünde dolaşan canlıların Allah katında en kötüsü anlamayan ve düşünmeyen sağırlarla dilsizlerdir.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
22. “Çünkü Allah katında yeryüzünde yürüyen canlıların en kötüsü akıl etmeyen, sağır ve dilsizlerdir.” Bu ayette Allah (c.c.) Hakkı işitmekten sağın, onu işitmeyenv e hakık konuşmaktan da dilsiz olan müşriklerden bir grupu kastetmektedir. Onların yeryüzünde hayvanlardan bile daha şerli birer canlı o...
22. “Çünkü Allah katında yeryüzünde yürüyen canlıların en kötüsü akıl etmeyen, sağır ve dilsizlerdir.” Bu ayette Allah (c.c.) Hakkı işitmekten sağın, onu işitmeyenv e hakık konuşmaktan da dilsiz olan müşriklerden bir grupu kastetmektedir. Onların yeryüzünde hayvanlardan bile daha şerli birer canlı olduğnu beyan etmiştir.
Ve lev alimallâhu fî him hayran le esmeahum, ve lev esmeahum le tevellev ve hum mu'ridûn (mu'ridûne).
Allah onlarda hayır görseydi onlara işittirirdi, işittirseydi yine de aldırmaz arka dönerlerdi.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
23. “Şayet Allah onlardan bir hayır olduğunu bilseydi.” Şayet onlara raz olunan ayetelirnden ve hüccetlerinden bunları salih olacağını bilseydi (ki bilmektedir). “O zaman onlara işittirdi” Onların işitip anlamalarını (sağlandı). “Şayet onlara işittirmiş olsaydı” Bildikten sonra, bunun onlara bir hay...
23. “Şayet Allah onlardan bir hayır olduğunu bilseydi.” Şayet onlara raz olunan ayetelirnden ve hüccetlerinden bunları salih olacağını bilseydi (ki bilmektedir). “O zaman onlara işittirdi” Onların işitip anlamalarını (sağlandı). “Şayet onlara işittirmiş olsaydı” Bildikten sonra, bunun onlara bir hayır ve fayda vereceğini. “Yine onlar muhakkak yüz çevirirlerv e arkalarını dönüp giderlerdi.”
Yâ eyyuhâllezîne âmenûstecîbû lillâhi ve lir resûli izâ deâkum limâ yuhyîkûm, va'lemû ennallâhe yehûlu beynel mer'i ve kalbihî ve ennehû ileyhi tuhşerûn (tuhşerûne).
Ey iman edenler! Peygamber sizi, size hayat verecek şeylere davet ettiği zaman, Allah'a ve Resul'e icabet edin. Ve bilin ki Allah, kişi ile kalbi arasına girer. Ve siz kesinkes O'nun huzurunda toplanacaksınız.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
24. “ey iman edenler! Allah’a ve Rasulune icabette bulunun.” İtaat ederek onlara icabet ediniz. “Sizlere hayat verecek şeylere çağırdıkları vakit.” Yani cihada. Çünkü cihad ile onların emirlerine itaat etmek hayat bulur ve güçlü olur. Buda şehadeti getirmektedir. Şehitler Rabbleri katında diridirler...
24. “ey iman edenler! Allah’a ve Rasulune icabette bulunun.” İtaat ederek onlara icabet ediniz. “Sizlere hayat verecek şeylere çağırdıkları vakit.” Yani cihada. Çünkü cihad ile onların emirlerine itaat etmek hayat bulur ve güçlü olur. Buda şehadeti getirmektedir. Şehitler Rabbleri katında diridirler. Nitekim bu nimet cennette devamlı bir hayattır. “Bilin ki Allah kişi kalbi arasında girer.” İnsan ile kalbinin arasına Allah (c.c.) girer. Ancak izniyle de kul iman eder, dilemezsede küfre girmez. Kalpler Allah’ın elindedir. Onları dilediğ gibi çevirir. “Muhakkak O’nun huzurunda toplanacaksınız.” Amellerden dolayı karşılık için.
Ve öyle bir fitneden sakının ki, içinizden yalnızca zulüm yapanlara dokunmakla kalmaz. Ve bilin ki, Allah'ın cezası şiddetlidir.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
25. “Fitneden... sakınınız.” Ayet Allah müminlere önlerinde olan kötülü ğü ikrar etmemelerini emretmiştir. Nitekim azabı Allah (c.c.) herkese genel kılmıştır. Bu ayette zikredilen fitne ise burada; münker (kötülüğü) ikrar etmek ve bunu değiştirmeyi terketmektir. Ayette şöyle buyurulmuştur: “Birde iç...
25. “Fitneden... sakınınız.” Ayet Allah müminlere önlerinde olan kötülü ğü ikrar etmemelerini emretmiştir. Nitekim azabı Allah (c.c.) herkese genel kılmıştır. Bu ayette zikredilen fitne ise burada; münker (kötülüğü) ikrar etmek ve bunu değiştirmeyi terketmektir. Ayette şöyle buyurulmuştur: “Birde içinizden yalnız zulmedenlere erişmekle kalmayan bir (fitneden) sakınınız.” Zalimin ve mazlumun isabet etitği (imtihana). Nitekim zulum sadeğce onlardan birine has değildir, bilakis herkes geneldir. Takdir ise şöyledir: Fitneden sakınınız. Şayet sakınmazsanız içinizden yalnızca zulmedenlere erişen bir musibet gelir. Yani zalimlerin dışında başkalarına gelmez. Lakin bu hem salihlerde ve hemde zıtlarında vaki olmaktadır. “Biliniz ki Allah azabı şiddetli olandır.” Burada fitneden korkudan dolayı istikamet üzere (gerekli) olmakla ilgili teşvik vardır. Bu yol üzerinde de günahlar işlemede de kul Allah’ın (c.c.) azabına düçar olur.
Vezkurû iz entum kalîlun mustad'afûne fîl ardı tehâfûne en yetehattafekumun nâsu fe âvâkum ve eyyedekum bi nasrihî ve razakakum minet tayyibâtî leallekum teşkurûn(teşkurûne).
Düşünün ve hatırlayın o zamanları ki, hani bir vakitler siz yeryüzünde güçsüzdünüz, hor görülen bir azınlıktınız. İnsanların sizi hırpalamasından korkuyordunuz, öyle iken O, sizi barındırdı ve sizi yardımıyla destekleyip güçlendirdi ve şükretmeniz için temizlerinden rızık verdi.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
26. “Zikredin” Muhacirler.” “Sizler az idiniz” İslamdan önce Mekke’de sizler önceden kırk kişi iken. “Yeryüzünde mustazaflari ken.” Mekke’de . “insanların sizi tutup kopmasından korkuyordunuz da” O yerden çıktığınız taktirde arap olan müşriklerden. “O da sizleri barındırdı” Kendisine döneceğiniz bar...
26. “Zikredin” Muhacirler.” “Sizler az idiniz” İslamdan önce Mekke’de sizler önceden kırk kişi iken. “Yeryüzünde mustazaflari ken.” Mekke’de . “insanların sizi tutup kopmasından korkuyordunuz da” O yerden çıktığınız taktirde arap olan müşriklerden. “O da sizleri barındırdı” Kendisine döneceğiniz barınaklar kıldı. Sizleri Ensarlada birleştirdi. “Sizleri zaferiylede tayid etti.” Meleklerde bedir savaşında. “Temiz olan şeylerle de sizlere rızık verdi.” Sizlere ganimetleri de helal kıldı. “Umulur ki şükredersiniz.” İtaat etmeniz için.
Yâ eyyuhâllezîne âmenû lâ tehûnûllâhe ver resûle ve tehûnû emânâtikum ve entum ta'lemûn(ta'lemûne).
Ey iman edenler! Allah'a ve Resul'e hainlik etmeyiniz ki, bile bile kendi emanetlerinize hıyanet etmiş olmayasınız.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
27. “Ey iman edenler! Allah’a ihanet etmeyiniz.” Farzarınızı terkederek. “Rasule de (ihanet etmeyiniz).” Sünnetini terkederek. “Hainlik (ihanet)de etmeniz.” Hainlik de etmeyeniz. “emanetlerinize de “ Bu Allah’ın kulları üzerine emanet kıldığ ıherşeydir. Her insanda Allah’ın ona farz kılmış oldukları...
27. “Ey iman edenler! Allah’a ihanet etmeyiniz.” Farzarınızı terkederek. “Rasule de (ihanet etmeyiniz).” Sünnetini terkederek. “Hainlik (ihanet)de etmeniz.” Hainlik de etmeyeniz. “emanetlerinize de “ Bu Allah’ın kulları üzerine emanet kıldığ ıherşeydir. Her insanda Allah’ın ona farz kılmış olduklarıyla emanetçidir. “bildiğiniz halde” Şüphesiz bunun bir emanet olduğunu (bildiğiniz halde). Bu ayetin Ebu Lübabe hakkında nazil olduğu söylenmiştir.1 Rasulullah (s.a.v.) onu Kurayzaya onlar muhasara altındayken göndermiştir. Onuna ilesi ve çocuklarıda orada onların içinde bulunmaktaydı. Onlar Ebu Lübabe’ye: “Bizim hakkımızda ne düşünürsünüz?” Aramızda bizler iyi bir hüküm için inermiyiz (iyi bir hüküm verirmiyiz?). deyip Ebu Lübabe de onu boynuna işaret edip, kafasını kesmek istedi. Bunun üzerine onlar: “Bunu yapma” dediler. Böylelikle de ondan Allah ve Rasulune bir hainlik ortaya çıkmış oldu.
Va'lemû ennemâ emvâlukum ve evlâdukum fitnetun ve ennallâhe indehû ecrun azîm(azîmun).
Ve iyi biliniz ki, mallarınız ve evlatlarınız birer imtihan aracından başka birşey değildir. Allah katında büyük ecir vardır.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
28. “Bilin ki mallarınız da evlatlarınız da ancak birer fitnedir.” Bunlardan ortaya çıkıpta uyması ya da bunlardan uzak durması (her iki haliyle de) birer imtihandır. İşte bundan dolayı Ebu Lübabe Kurayza kabilesinin kendisine verdiği (anlaştığı iyi ve güzel bir hüküm çerçevesinde onlara muttali old...
28. “Bilin ki mallarınız da evlatlarınız da ancak birer fitnedir.” Bunlardan ortaya çıkıpta uyması ya da bunlardan uzak durması (her iki haliyle de) birer imtihandır. İşte bundan dolayı Ebu Lübabe Kurayza kabilesinin kendisine verdiği (anlaştığı iyi ve güzel bir hüküm çerçevesinde onlara muttali oldu. Çünkü malları ve ailesi onların içinde bulunmakta idi. (Onlarla savaşmamaklada Allah ve Rasulunun emrine hainlik etti.) “Muhakkak ki Allah’ın yanında büyük mükafat vardır.” Hainlik etmeden emaneti yerine getirene.
Yâ eyyuhâllezîne âmenû in tettekullâhe yec’al lekum furkânen ve yukeffir ankum seyyiâtikum ve yagfir lekum, vallâhu zul fadlil azîm(azîmi).
Ey iman edenler! Allah'a karşı gelmekten sakınırsanız, O, size bir furkan (hakkı batıldan ayırdedecek bir anlayış) verir ve günahlarınızı örtbas eder, sizi bağışlar. Allah büyük lütuf sahibidir.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
29-30. “Ey iman edenler eğer Allah’dan korkarsanız” Zikredilen bu hıyanetten sakınmakla. “O sizlere bir fırkanı verir.” Sizinle korktuklarınız arasını ayırcak (furkanı nasib eder) sizlerde kazanırsınız. “Sizlerden kötülüklerinizi örter” Günahlarınızdan önceden yapmış olduklarınızı afvedip yok eder. ...
29-30. “Ey iman edenler eğer Allah’dan korkarsanız” Zikredilen bu hıyanetten sakınmakla. “O sizlere bir fırkanı verir.” Sizinle korktuklarınız arasını ayırcak (furkanı nasib eder) sizlerde kazanırsınız. “Sizlerden kötülüklerinizi örter” Günahlarınızdan önceden yapmış olduklarınızı afvedip yok eder. “Şüphesiz ki Allah büyük lütuf sahibidir.” Sizler ona itaat ederseniz sizlere vad ettiklerini hiçbir zaman menetmez. “Hani o kafirler sana bir tuzak kuruyorlardı.” Nitekim Kureyş müşrikleri Muhammed (s.a.v.) efendimiz hakkında Darun Nedvede istişare yapmışlardı. (ona tuzak hazırla ili ilgili.)1 Bazıları da şöyle demiştir: “Onu bağlayalım ve ölüm gelene kadar bekleyelim.” Bazılarıda: “Onu Mekke’nin dışına çıkartın da ezasından korunnu” demişlerdir. Ebu Cehil (Allah’ın laneti üzerine olsun) şöyle demiştir: “Bunların hiçbiri benim görüşüm değildir. Benim görüşüm onun öldürülmesidir. Şöyleki bu yerin en kuvvetli adamlarından toplayalım hepside Onu bir vuruşla öldürsünler. Kendisi ölüncede kanını bütün abilelerde dağıtırız. Böylelikle de Beni Haşim kabilesi hiçbir zaman tümüyle Kureyş’le savaşmada kuvvet sahibi olamayacaktır.” Bunun üzerine Allah (c.c.) Nebi’ye (s.a.v.) bunları haber verip hicret etmesini emretmiştir. “Seni sabit kılmak için.” Seni sıkı tutup bağlamak için. “Ya da öldürmek için.” Lanete uğramış olan Ebu Cehil’in dediği gibi şehirin güçlü erkeklerini toplayıp bir vuruşla hepsinin Nebi’ye (s.a.v.) saldırıp öldürmesidir. “Ya da seni çıkarmak için.” Mekke’den çıkarıp dünyanın başka yerlerine (çıkarmakla). “Onlar bu tuzağır kuran iken Allah’da (c.c.) onlara tuzak kuruyordu.” Müminlere zafer vermekle onlara (kafirlere) tuzak ile karşılık veriyordu. “Allah tuzak hazırlayanların en hayırlısıdır.” Kötü cezalar ve azapları vermekle karşılık verenlerin en hayırlısıdır. İşte bu kafirler Nebi’ye (s.a.v.) tuzak hazırladıklarından onları helak etmiş ve onlardan da Nebi’yi (s.a.v.) halis (uzak) kılmıştır.
Ve iz yemkuru bikellezîne keferû li yusbitûke ev yaktulûke ev yuhricûke ve yemkurûne ve yemkurullâh(yemkurullâhu), vallâhu hayrul mâkirîn(mâkirîne).
Hani bir vakitler, o kâfirler, seni tutup bağlamak veya öldürmek veya sürüp çıkarmak için sana tuzak kuruyorlardı da, onlar tuzak kurarken Allah da karşılığında tuzak kuruyordu. Öyle ya, Allah tuzakların en hayırlısını kurar.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
29-30. “Ey iman edenler eğer Allah’dan korkarsanız” Zikredilen bu hıyanetten sakınmakla. “O sizlere bir fırkanı verir.” Sizinle korktuklarınız arasını ayırcak (furkanı nasib eder) sizlerde kazanırsınız. “Sizlerden kötülüklerinizi örter” Günahlarınızdan önceden yapmış olduklarınızı afvedip yok eder. ...
29-30. “Ey iman edenler eğer Allah’dan korkarsanız” Zikredilen bu hıyanetten sakınmakla. “O sizlere bir fırkanı verir.” Sizinle korktuklarınız arasını ayırcak (furkanı nasib eder) sizlerde kazanırsınız. “Sizlerden kötülüklerinizi örter” Günahlarınızdan önceden yapmış olduklarınızı afvedip yok eder. “Şüphesiz ki Allah büyük lütuf sahibidir.” Sizler ona itaat ederseniz sizlere vad ettiklerini hiçbir zaman menetmez. “Hani o kafirler sana bir tuzak kuruyorlardı.” Nitekim Kureyş müşrikleri Muhammed (s.a.v.) efendimiz hakkında Darun Nedvede istişare yapmışlardı. (ona tuzak hazırla ili ilgili.)1 Bazıları da şöyle demiştir: “Onu bağlayalım ve ölüm gelene kadar bekleyelim.” Bazılarıda: “Onu Mekke’nin dışına çıkartın da ezasından korunnu” demişlerdir. Ebu Cehil (Allah’ın laneti üzerine olsun) şöyle demiştir: “Bunların hiçbiri benim görüşüm değildir. Benim görüşüm onun öldürülmesidir. Şöyleki bu yerin en kuvvetli adamlarından toplayalım hepside Onu bir vuruşla öldürsünler. Kendisi ölüncede kanını bütün abilelerde dağıtırız. Böylelikle de Beni Haşim kabilesi hiçbir zaman tümüyle Kureyş’le savaşmada kuvvet sahibi olamayacaktır.” Bunun üzerine Allah (c.c.) Nebi’ye (s.a.v.) bunları haber verip hicret etmesini emretmiştir. “Seni sabit kılmak için.” Seni sıkı tutup bağlamak için. “Ya da öldürmek için.” Lanete uğramış olan Ebu Cehil’in dediği gibi şehirin güçlü erkeklerini toplayıp bir vuruşla hepsinin Nebi’ye (s.a.v.) saldırıp öldürmesidir. “Ya da seni çıkarmak için.” Mekke’den çıkarıp dünyanın başka yerlerine (çıkarmakla). “Onlar bu tuzağır kuran iken Allah’da (c.c.) onlara tuzak kuruyordu.” Müminlere zafer vermekle onlara (kafirlere) tuzak ile karşılık veriyordu. “Allah tuzak hazırlayanların en hayırlısıdır.” Kötü cezalar ve azapları vermekle karşılık verenlerin en hayırlısıdır. İşte bu kafirler Nebi’ye (s.a.v.) tuzak hazırladıklarından onları helak etmiş ve onlardan da Nebi’yi (s.a.v.) halis (uzak) kılmıştır.
Sitemiz, ziyaretçi sayısını ölçmek için tarayıcınıza rastgele bir numara içeren bir çerez bırakır.
Reklam çerezi kullanmıyoruz, verilerinizi kimseyle paylaşmıyoruz.
Ayrıntılar