Bu sure, adını putperest Arapların bazı büyükbaş hayvanları helâl, bazılarını da haram sayan bâtıl inançlarını reddeden 136, 138 ve 139'uncu ayetlerinden almaktadır.
Kaynak: Ebu'l A'lâ Mevdûdî · Tefhîmu'l-Kur'an
Nüzul Zamanı
İbn Abbâs'tan gelen bir rivayete göre, Sure'nin tamamı bir defada Mekke'de vahyedilmiştir. Yezid'in kızı ve Hz. Muaz İbn Cebel'in ilk yeğeni Esma şöyle der: "Bu surenin indiği (vahyedildiği) sırada Hz. Peygamber (s.a.) dişi bir deve üzerinde bulunuyor ve ben de devenin yularını tutuyordum. Deve öylesine bir ağırlık hissetti ki, Peygamber'in (s.a.) altında sanki kemikleri kırılıyordu." Daha başka rivayetlerden, Hz. Peygamber'in (s.a.) surenin tamamını indiği gece yazdırdığını öğreniyoruz. Surenin konusu, onun Hz. Peygamber'in (s.a.) Mekke'deki son yılında indiğini açıkça göstermektedir. Yezid'in kızı Esma'dan (s.a.) gelen rivayet de bunu doğrulamaktadır. Esma Ensar'dan olduğuna ve İslâm'ı Hz. Peygamber'in (s.a.) Medine'ye hicretinden sonra kabul ettiğine göre, onun Hz. Peygamber'i (s.a.) Mekke'de ziyareti Peygamber'in Mekke'deki hayatının son yılında olsa gerektir. Çünkü bundan önce Peygamber'in (s.a.) Ensar'la ilişkisi, Ensar'dan bir kadının kendisini Mekke'de ziyarete geleceği düzeyde içten değildi.
Kaynak: Ebu'l A'lâ Mevdûdî · Tefhîmu'l-Kur'an
Surenin Konusu
Hz. Peygamber'in (s.a.) Mekke'deki son yılında indiğini açıkça göstermektedir. Yezid'in kızı Esma'dan (s.a.) gelen rivayet de bunu doğrulamaktadır. Esma Ensar'dan olduğuna ve İslâm'ı Hz. Peygamber'in (s.a.) Medine'ye hicretinden sonra kabul ettiğine göre, onun Hz. Peygamber'i (s.a.) Mekke'de ziyareti Peygamber'in Mekke'deki hayatının son yılında olsa gerektir. Çünkü bundan önce Peygamber'in (s.a.) Ensar'la ilişkisi, Ensar'dan bir kadının kendisini Mekke'de ziyarete geleceği düzeyde içten değildi.
Nüzul Sebebi: İndiği dönemi tesbit ettikten sonra, Surenin gerisinde yatan gerçeği görmek kolaydır. Hz. Peygamber'in (s.a.) insanları İslâm'a çağırmaya başlamasının üstünden oniki yıl geçmişti. Kureyş'in düşmanlığı ve yaptığı işkenceler en çekilmez ve vahşi bir durum almış, bu yüzden müslümanların çoğunluğu yurtlarını bırakıp, Habeşistan'a hicret etmek zorunda kalmışlardı.
Bütün bunların ötesinde, Hz. Peygamber'in (s.a) iki büyük destekcisi olan Ebu Talip ve Hz. Hatice artık ona daha fazla yardım edecek ve güç verecek durumda değillerdi. Peygamber (s.a.) tüm dünyevi desteklerden yoksun kalmıştı. Fakat, buna rağmen muhalefetin keskin dişleri arasında görevini sürdürüyordu. Sonuçta, bir yandan da bir bütün olarak Mekke toplumu inat ve inkârın içine girmiş bulunuyordu. İslâm'a karşı bir eğilim gösteren herkes alay, eğlence, kınama, işkence ve sosyal boykota maruz bırakılıyordu. Bu kara günlerdeydi ki, Mekke'de İslâm'ı kabul eden Evs ve Hazrec'in bir takım etkili kişilerini çabalarıyla İslâm'ın serbestçe yayılmaya başladığı Yesrib'den bir ümit ışığı belirdi. İslâm'ın başarıya giden yolunda mütevazi bir başlangıçtı bu ve kimse bu başlangıcın gizlediği büyük potansiyeli kestirebiliyor değildir. Çünkü, sıradan bir gözlemciye göre bu zamanda henüz İslâm zayıf bir hareketti; yalnızca, Peygamber'in (s.a.) kendi ailesi ve hareket'in birkaç yoksul bağlısının zayıf desteği dışında hiçbir destek yoktu. Açıktır ki, yoksul müslümanların da, düşmanları haline gelen ve kendilerine işkence yapan kendi kavimlerince terkedildiklerinden, yapabilecekleri fazla bir yardım olamazdı.
Konular: Bu sure nazil olduğu zaman şartlar böyleydi işte. Sure'de işlenen konular yedi başlık altında toplanabilir:
1) Şirk'i red ve tevhid akîdesine çağrı.
2) Ahiret'e imanın ilânı ve dünya hayatından sonra başka bir hayat olmadığının reddi.
3) O zaman geçerli olan bâtıl inançların reddi.
4) İslâm toplumunu kurmak için gerekli temel ahlâkî ilkelerin açıklanması.
5) Hz. Peygamber'in (s.a.) şahsına ve misyonuna yöneltilen itirazlara cevaplar.
6) O zaman görevin görünürde başarısız kalması nedeniyle endişe ve ümitsizliğe kapılan Hz. Peygamber'i (s.a.) ve izleyicilerini teselli ve teşvik.
7) Düşmanlık ve kendini beğenmişliklerini bırakmaları için kâfirlere ve muhaliflere uyarı ve tehditler.
Bu konuların ayrı başlıklar halinde ele alınmadığı açıktır. Sure tam bir bütünlük içinde gitmekte ve verdiğimiz konular yeni yeni ve farklı yollarla tekrar tekrar ortaya konmaktadır.
Mekkî Surelerin Gerisinde Yatan Gerçek: Bu, Kur'an'da da yer aldığı sırayla ilk uzun Mekkî Sure olduğundan, okuyucunun Mekkî sureleri ve bu surelerle getirdiğimiz yorumla bağlantılı olarak bu surelerin farklı aşamalarına telmihlerimizi kolayca anlayabilmesi için, genel olarak Mekkî surelerin indiği ortamı açıklamak yararlı olacaktır.
Herşeyden önce belirtilmelidir ki, Medeni surelerin nüzul zamanı bilinir veya az bir çabayla tesbit edilebilirken, Mekkî surelerin indiği ortam ve geride yatan gerçekle ilgili pek az malzeme vardır. Medeni surelerdeki çoğu ayetlerin nüzul sebebi hakkında bile güvenilir rivayetlere sahip olduğumuz halde, Mekkî surelerle ilgili olarak elimizde böylesi ayrıntılı bilgi bulunmuyor. Nüzul sebebi ve zamanı hakkında güvenilir rivayetler bulunan yalnızca birkaç sure ve ayet vardır. Mekkî dönemin Medeni dönem gibi ayrıntılarıyla ortaya konmadığındandır bu. Bu yüzden, iniş dönemlerini tesbit etmek için surelerin kendilerine ve içten içe verdiği delillere bağlı kalmak durumundayız; tartıştıkları konular, ele aldıkları sorunlar, taşıdıkları üslup veya nüzul sebeplerine ve ilgili olaylara doğrudan veya dolaylı telmihleri gibi. Sahip olduğumuz deliller ancak bu kadar olduğundan, şu veya bu sure veya şu ya da bu ayetin şu veya bu nedenle indiğini kesinlikle söylemiyoruz. En fazla yapabildiğimiz, bir surenin verdiği iç delili Hz. Peygamber'in (s.a.) Mekke'deki hayatını dolduran olaylarla karşılaştırıp, sonra surenin döneme ait olduğu hakkında azami ölçüde doğru bir sonuca varmaktır.
Bütün söylediklerimizi gözönüne alırsak, Hz. Peygamber'in (s.a.) Mekke'deki misyonunun tarihini dört döneme ayırabiliriz:
Birinci Dönem: Onun risaletle görevlendirilmesiyle başlar ve üç yıl sonra peygamberliğini açıkça ilân etmesiyle sona erer. Bu dönemde, mesaj gizli gizli bazı seçkin kişilere götürülüyor ve genelde Mekke halkı bundan habersiz kalıyordu.
İkinci Dönem: Peygamberliğinin ilanından sonra iki yıl sürer. Bireysel karşı çıkışlarla başlar ve yavaş yavaş düşmanlık, alay, eğlence, suçlama, kötü sözler söyleme ve sahte propaganda şeklini alır. Sonraları nisbeten yoksul, zayıf ve çaresiz müslümanlara işkence etmek üzere gruplar oluşturulmuştur.
Üçüncü Dönem: İşkencelerin başlangıcından Peygamberliğin onuncu yılında Hz. Hatice ve Ebu Talib'in ölümüne kadar sürer. Bu dönem müslümanlara yapılan işkenceler öylesine vahşi ve zalimce bir durum almıştı ki, çokları Habeşistan'a hicret etmek zorunda kalmışlardı. Hz. Peygamber'e (s.a.) ve ailesi üyelerine karşı sosyal ve ekonomik boykot uygulanıyor ve Mekke'den ayrılmayan müslümanlar kuşatma altına alınan Şi'b-i Ebî Talib'e sığınmaya zorlanıyorlardı.
Dördüncü Dönem: Peygamberliğin 10. yılından 13. yılına kadar üç yıl sürmüştür. Bu, Hz. Peygamber (s.a.) ve izleyicileri için zorlu sınavlar ve elem verici işkenceler dönemiydi. Mekke'de hayat çekilmez hale gelmişti. Mekke dışında bile sığınılacak bir yer görünmüyordu. O kadar ki, Hz. Peygamber (s.a.) Taif'e gittiğinde, kendisine ne sığınma hakkı ne de koruma sözü verilmişti. Bunun yanısıra, hacc nedeniyle İslâm çağrısını kabul etmeleri için her Arap kabilesine başvuruyor ve her cepheden açık redle karşılaşıyordu. Aynı zamanda Mekke halkı; ya öldürerek, ya tutuklayarak, ya da kentlerinden sürerek kendisinden kurtulmak için danışmalarda bulunuyorlardı. İşte bu en kritik zamanda Allah Yesrib'de Ensar'ın kapılarını İslâm'a açtı ve Hz. Peygamber (s.a.) buraya hicret etti.
Hz. Peygamber'in (s.a.) Mekke'deki hayatını bu şekilde dört döneme ayırdıktan sonra, bizim için herhangi bir Mekkî surenin nüzul zamanını mümkün olduğu kadarıyla tesbit etmek artık kolaylaşmış olmaktadır. Çünkü, belli bir döneme ait olan sureler diğer dönemlere ait olanlardan konuları ve üslûplarıyla ayırt edilebilmektedirler. Bunun yanısıra, inmelerine neden olan durum ve olaylara ışık tutacak telmihler de içermektedir. Bundan sonraki Mekkî surelerde, herbir surenin nüzul zamanını o dönemin ayırıcı özelliklerine dayanarak tesbit edecek ve 'Giriş'te belirteceğiz.
ÖZET Ana Konu: İslâm inancı.
Bu sure, İslâm inancının tevhid, ahiret ve nübüvvet gibi belli başlı ilkelerini ve onların günlük hayata uygulanışlarını farklı yönlerden tartışır. Bunlarla birlikte muhaliflerin yanlış inançlarını reddeder, itirazlarına cevap verir, kendilerini uyarır ve o zaman çeşitli işkencelere uğrayan Hz. Peygamber'i, (s.a.) izleyicilerini teselli eder. Kuşkusuz bu temalar ayrı başlıklar halinde ele alınmakta, olağanüstü güzellikte birbirleriyle iç içe incelenmektedir.
Konular ve Birbirleriyle Olan Bağlantıları:
1-12: Bu ayetler giriş ve uyarma niteliğindedir. Kâfirler, İslâm inancını kabul etmezler ve Her Şeyi-Bilen ve Her Şeye-Kadir'den gelen Vahy'in gösterdiği 'Işığı' izlemezlerse, kendilerinden önceki kâfirlerin uğradıkları aynı kötü sonuca uğrayacakları konusunda uyarılmaktadırlar. Peygamber'i (s.a.) ve ona indirilen Vahy'i reddetmek noktasındaki delilleri reddedilmekte ve kendilerine tanınan süreye aldanmamaları için ikaz olunmaktadırlar.
13-24: Bu ayetler tekrar tekrar tevhid'in üzerinde durmakta ve onun kabülü yolunda en büyük engel olan şirk'i reddetmektedir.
25-32: Bu ayetlerde, kâfirleri iman ilkeleri'ni reddetmelerinin doğuracağı sonuçlar karşısında uyarmak için ahiret hayatının tasviri bir manzarası sunulmaktadır.
33-73: Başlıca konu, Hz. Peygamber (s.a.) açısından tartışılan Nübüvvet (Peygamberlik) , onun misyonu, gücünün sınırları, izleyicilerine karşı tavrı ve bunların kâfirler açısından da ele alınışıdır.
74-90: Aynı konuya devamla, İbrahim Peygamber'in hikâyesine dönülmekte ve böylece putperest Araplara, karşı çıktıkları Peygamber Hz. Muhammed'in (s.a) misyonunun İbrahim Peygamber'inkiyle (a.s) aynı olduğu hatırlatılmaktadır. Araplar kendilerini İbrahim'in izleyicileri kabul ettiği, (özellikle Kureyş) onun soyundan olmakla övündüğü için böyle bir tartışma çizgisi benimsenmektedir.
91-108: Hz. Peygamber'in (s.a) Peygamberliğinin bir diğer delili kendisine Allah tarafından indirilen Kitap'tır. Çünkü bu kitabın öğretileri akide ve uygulama açısından doğru yönü göstermektedir.
109-154: Putperest Arapların bâtıl sınırlamalarına karşılık ilâhî sınırlamalar ortaya konulmakta ve böylece ikisi arasındaki çarpıcı farklılıklar gösterilerek Kur'an'ın vahyedilmiş Kitap olduğu ispatlanmaktadır.
160: Putperest Arapların yanısıra 144-147. ayetlerde eleştirilen Yahudiler Kur'an'ın öğretilerini Tevrat'inkilerle karşılaştırarak, aradaki benzerliği görmeye ve Kur'an karşısındaki geçersiz mazeretlerini bırakarak, kıyamet günü'nün azabından kurtulmak için onun hidayetini benimsemeye çağrılmaktadır.
165: Sure'nin sonucu buradadır: Güzel ve zorlayıcı bir biçimde Hz. Peygamber'e (s.a.) korkmadan İslâm inancının ilkelerini ve anlamlarıyla birlikte sonuçlarını ilân etmesi emredilmektedir.
Kaynak: Ebu'l A'lâ Mevdûdî · Tefhîmu'l-Kur'an
6
Davar · Mekke
الأنعام
165
Sure Adı Açıklaması
Bu sure, adını putperest Arapların bazı büyükbaş hayvanları helâl, bazılarını da haram sayan bâtıl inançlarını reddeden 136, 138 ve 139'uncu ayetlerinden almaktadır.
Kaynak: Ebu'l A'lâ Mevdûdî · Tefhîmu'l-Kur'an
Nüzul Zamanı
İbn Abbâs'tan gelen bir rivayete göre, Sure'nin tamamı bir defada Mekke'de vahyedilmiştir. Yezid'in kızı ve Hz. Muaz İbn Cebel'in ilk yeğeni Esma şöyle der: "Bu surenin indiği (vahyedildiği) sırada Hz. Peygamber (s.a.) dişi bir deve üzerinde bulunuyor ve ben de devenin yularını tutuyordum. Deve öylesine bir ağırlık hissetti ki, Peygamber'in (s.a.) altında sanki kemikleri kırılıyordu." Daha başka rivayetlerden, Hz. Peygamber'in (s.a.) surenin tamamını indiği gece yazdırdığını öğreniyoruz. Surenin konusu, onun Hz. Peygamber'in (s.a.) Mekke'deki son yılında indiğini açıkça göstermektedir. Yezid'in kızı Esma'dan (s.a.) gelen rivayet de bunu doğrulamaktadır. Esma Ensar'dan olduğuna ve İslâm'ı Hz. Peygamber'in (s.a.) Medine'ye hicretinden sonra kabul ettiğine göre, onun Hz. Peygamber'i (s.a.) Mekke'de ziyareti Peygamber'in Mekke'deki hayatının son yılında olsa gerektir. Çünkü bundan önce Peygamber'in (s.a.) Ensar'la ilişkisi, Ensar'dan bir kadının kendisini Mekke'de ziyarete geleceği düzeyde içten değildi.
Kaynak: Ebu'l A'lâ Mevdûdî · Tefhîmu'l-Kur'an
Surenin Konusu
Hz. Peygamber'in (s.a.) Mekke'deki son yılında indiğini açıkça göstermektedir. Yezid'in kızı Esma'dan (s.a.) gelen rivayet de bunu doğrulamaktadır. Esma Ensar'dan olduğuna ve İslâm'ı Hz. Peygamber'in (s.a.) Medine'ye hicretinden sonra kabul ettiğine göre, onun Hz. Peygamber'i (s.a.) Mekke'de ziyareti Peygamber'in Mekke'deki hayatının son yılında olsa gerektir. Çünkü bundan önce Peygamber'in (s.a.) Ensar'la ilişkisi, Ensar'dan bir kadının kendisini Mekke'de ziyarete geleceği düzeyde içten değildi.
Nüzul Sebebi: İndiği dönemi tesbit ettikten sonra, Surenin gerisinde yatan gerçeği görmek kolaydır. Hz. Peygamber'in (s.a.) insanları İslâm'a çağırmaya başlamasının üstünden oniki yıl geçmişti. Kureyş'in düşmanlığı ve yaptığı işkenceler en çekilmez ve vahşi bir durum almış, bu yüzden müslümanların çoğunluğu yurtlarını bırakıp, Habeşistan'a hicret etmek zorunda kalmışlardı.
Bütün bunların ötesinde, Hz. Peygamber'in (s.a) iki büyük destekcisi olan Ebu Talip ve Hz. Hatice artık ona daha fazla yardım edecek ve güç verecek durumda değillerdi. Peygamber (s.a.) tüm dünyevi desteklerden yoksun kalmıştı. Fakat, buna rağmen muhalefetin keskin dişleri arasında görevini sürdürüyordu. Sonuçta, bir yandan da bir bütün olarak Mekke toplumu inat ve inkârın içine girmiş bulunuyordu. İslâm'a karşı bir eğilim gösteren herkes alay, eğlence, kınama, işkence ve sosyal boykota maruz bırakılıyordu. Bu kara günlerdeydi ki, Mekke'de İslâm'ı kabul eden Evs ve Hazrec'in bir takım etkili kişilerini çabalarıyla İslâm'ın serbestçe yayılmaya başladığı Yesrib'den bir ümit ışığı belirdi. İslâm'ın başarıya giden yolunda mütevazi bir başlangıçtı bu ve kimse bu başlangıcın gizlediği büyük potansiyeli kestirebiliyor değildir. Çünkü, sıradan bir gözlemciye göre bu zamanda henüz İslâm zayıf bir hareketti; yalnızca, Peygamber'in (s.a.) kendi ailesi ve hareket'in birkaç yoksul bağlısının zayıf desteği dışında hiçbir destek yoktu. Açıktır ki, yoksul müslümanların da, düşmanları haline gelen ve kendilerine işkence yapan kendi kavimlerince terkedildiklerinden, yapabilecekleri fazla bir yardım olamazdı.
Konular: Bu sure nazil olduğu zaman şartlar böyleydi işte. Sure'de işlenen konular yedi başlık altında toplanabilir:
1) Şirk'i red ve tevhid akîdesine çağrı.
2) Ahiret'e imanın ilânı ve dünya hayatından sonra başka bir hayat olmadığının reddi.
3) O zaman geçerli olan bâtıl inançların reddi.
4) İslâm toplumunu kurmak için gerekli temel ahlâkî ilkelerin açıklanması.
5) Hz. Peygamber'in (s.a.) şahsına ve misyonuna yöneltilen itirazlara cevaplar.
6) O zaman görevin görünürde başarısız kalması nedeniyle endişe ve ümitsizliğe kapılan Hz. Peygamber'i (s.a.) ve izleyicilerini teselli ve teşvik.
7) Düşmanlık ve kendini beğenmişliklerini bırakmaları için kâfirlere ve muhaliflere uyarı ve tehditler.
Bu konuların ayrı başlıklar halinde ele alınmadığı açıktır. Sure tam bir bütünlük içinde gitmekte ve verdiğimiz konular yeni yeni ve farklı yollarla tekrar tekrar ortaya konmaktadır.
Mekkî Surelerin Gerisinde Yatan Gerçek: Bu, Kur'an'da da yer aldığı sırayla ilk uzun Mekkî Sure olduğundan, okuyucunun Mekkî sureleri ve bu surelerle getirdiğimiz yorumla bağlantılı olarak bu surelerin farklı aşamalarına telmihlerimizi kolayca anlayabilmesi için, genel olarak Mekkî surelerin indiği ortamı açıklamak yararlı olacaktır.
Herşeyden önce belirtilmelidir ki, Medeni surelerin nüzul zamanı bilinir veya az bir çabayla tesbit edilebilirken, Mekkî surelerin indiği ortam ve geride yatan gerçekle ilgili pek az malzeme vardır. Medeni surelerdeki çoğu ayetlerin nüzul sebebi hakkında bile güvenilir rivayetlere sahip olduğumuz halde, Mekkî surelerle ilgili olarak elimizde böylesi ayrıntılı bilgi bulunmuyor. Nüzul sebebi ve zamanı hakkında güvenilir rivayetler bulunan yalnızca birkaç sure ve ayet vardır. Mekkî dönemin Medeni dönem gibi ayrıntılarıyla ortaya konmadığındandır bu. Bu yüzden, iniş dönemlerini tesbit etmek için surelerin kendilerine ve içten içe verdiği delillere bağlı kalmak durumundayız; tartıştıkları konular, ele aldıkları sorunlar, taşıdıkları üslup veya nüzul sebeplerine ve ilgili olaylara doğrudan veya dolaylı telmihleri gibi. Sahip olduğumuz deliller ancak bu kadar olduğundan, şu veya bu sure veya şu ya da bu ayetin şu veya bu nedenle indiğini kesinlikle söylemiyoruz. En fazla yapabildiğimiz, bir surenin verdiği iç delili Hz. Peygamber'in (s.a.) Mekke'deki hayatını dolduran olaylarla karşılaştırıp, sonra surenin döneme ait olduğu hakkında azami ölçüde doğru bir sonuca varmaktır.
Bütün söylediklerimizi gözönüne alırsak, Hz. Peygamber'in (s.a.) Mekke'deki misyonunun tarihini dört döneme ayırabiliriz:
Birinci Dönem: Onun risaletle görevlendirilmesiyle başlar ve üç yıl sonra peygamberliğini açıkça ilân etmesiyle sona erer. Bu dönemde, mesaj gizli gizli bazı seçkin kişilere götürülüyor ve genelde Mekke halkı bundan habersiz kalıyordu.
İkinci Dönem: Peygamberliğinin ilanından sonra iki yıl sürer. Bireysel karşı çıkışlarla başlar ve yavaş yavaş düşmanlık, alay, eğlence, suçlama, kötü sözler söyleme ve sahte propaganda şeklini alır. Sonraları nisbeten yoksul, zayıf ve çaresiz müslümanlara işkence etmek üzere gruplar oluşturulmuştur.
Üçüncü Dönem: İşkencelerin başlangıcından Peygamberliğin onuncu yılında Hz. Hatice ve Ebu Talib'in ölümüne kadar sürer. Bu dönem müslümanlara yapılan işkenceler öylesine vahşi ve zalimce bir durum almıştı ki, çokları Habeşistan'a hicret etmek zorunda kalmışlardı. Hz. Peygamber'e (s.a.) ve ailesi üyelerine karşı sosyal ve ekonomik boykot uygulanıyor ve Mekke'den ayrılmayan müslümanlar kuşatma altına alınan Şi'b-i Ebî Talib'e sığınmaya zorlanıyorlardı.
Dördüncü Dönem: Peygamberliğin 10. yılından 13. yılına kadar üç yıl sürmüştür. Bu, Hz. Peygamber (s.a.) ve izleyicileri için zorlu sınavlar ve elem verici işkenceler dönemiydi. Mekke'de hayat çekilmez hale gelmişti. Mekke dışında bile sığınılacak bir yer görünmüyordu. O kadar ki, Hz. Peygamber (s.a.) Taif'e gittiğinde, kendisine ne sığınma hakkı ne de koruma sözü verilmişti. Bunun yanısıra, hacc nedeniyle İslâm çağrısını kabul etmeleri için her Arap kabilesine başvuruyor ve her cepheden açık redle karşılaşıyordu. Aynı zamanda Mekke halkı; ya öldürerek, ya tutuklayarak, ya da kentlerinden sürerek kendisinden kurtulmak için danışmalarda bulunuyorlardı. İşte bu en kritik zamanda Allah Yesrib'de Ensar'ın kapılarını İslâm'a açtı ve Hz. Peygamber (s.a.) buraya hicret etti.
Hz. Peygamber'in (s.a.) Mekke'deki hayatını bu şekilde dört döneme ayırdıktan sonra, bizim için herhangi bir Mekkî surenin nüzul zamanını mümkün olduğu kadarıyla tesbit etmek artık kolaylaşmış olmaktadır. Çünkü, belli bir döneme ait olan sureler diğer dönemlere ait olanlardan konuları ve üslûplarıyla ayırt edilebilmektedirler. Bunun yanısıra, inmelerine neden olan durum ve olaylara ışık tutacak telmihler de içermektedir. Bundan sonraki Mekkî surelerde, herbir surenin nüzul zamanını o dönemin ayırıcı özelliklerine dayanarak tesbit edecek ve 'Giriş'te belirteceğiz.
ÖZET Ana Konu: İslâm inancı.
Bu sure, İslâm inancının tevhid, ahiret ve nübüvvet gibi belli başlı ilkelerini ve onların günlük hayata uygulanışlarını farklı yönlerden tartışır. Bunlarla birlikte muhaliflerin yanlış inançlarını reddeder, itirazlarına cevap verir, kendilerini uyarır ve o zaman çeşitli işkencelere uğrayan Hz. Peygamber'i, (s.a.) izleyicilerini teselli eder. Kuşkusuz bu temalar ayrı başlıklar halinde ele alınmakta, olağanüstü güzellikte birbirleriyle iç içe incelenmektedir.
Konular ve Birbirleriyle Olan Bağlantıları:
1-12: Bu ayetler giriş ve uyarma niteliğindedir. Kâfirler, İslâm inancını kabul etmezler ve Her Şeyi-Bilen ve Her Şeye-Kadir'den gelen Vahy'in gösterdiği 'Işığı' izlemezlerse, kendilerinden önceki kâfirlerin uğradıkları aynı kötü sonuca uğrayacakları konusunda uyarılmaktadırlar. Peygamber'i (s.a.) ve ona indirilen Vahy'i reddetmek noktasındaki delilleri reddedilmekte ve kendilerine tanınan süreye aldanmamaları için ikaz olunmaktadırlar.
13-24: Bu ayetler tekrar tekrar tevhid'in üzerinde durmakta ve onun kabülü yolunda en büyük engel olan şirk'i reddetmektedir.
25-32: Bu ayetlerde, kâfirleri iman ilkeleri'ni reddetmelerinin doğuracağı sonuçlar karşısında uyarmak için ahiret hayatının tasviri bir manzarası sunulmaktadır.
33-73: Başlıca konu, Hz. Peygamber (s.a.) açısından tartışılan Nübüvvet (Peygamberlik) , onun misyonu, gücünün sınırları, izleyicilerine karşı tavrı ve bunların kâfirler açısından da ele alınışıdır.
74-90: Aynı konuya devamla, İbrahim Peygamber'in hikâyesine dönülmekte ve böylece putperest Araplara, karşı çıktıkları Peygamber Hz. Muhammed'in (s.a) misyonunun İbrahim Peygamber'inkiyle (a.s) aynı olduğu hatırlatılmaktadır. Araplar kendilerini İbrahim'in izleyicileri kabul ettiği, (özellikle Kureyş) onun soyundan olmakla övündüğü için böyle bir tartışma çizgisi benimsenmektedir.
91-108: Hz. Peygamber'in (s.a) Peygamberliğinin bir diğer delili kendisine Allah tarafından indirilen Kitap'tır. Çünkü bu kitabın öğretileri akide ve uygulama açısından doğru yönü göstermektedir.
109-154: Putperest Arapların bâtıl sınırlamalarına karşılık ilâhî sınırlamalar ortaya konulmakta ve böylece ikisi arasındaki çarpıcı farklılıklar gösterilerek Kur'an'ın vahyedilmiş Kitap olduğu ispatlanmaktadır.
160: Putperest Arapların yanısıra 144-147. ayetlerde eleştirilen Yahudiler Kur'an'ın öğretilerini Tevrat'inkilerle karşılaştırarak, aradaki benzerliği görmeye ve Kur'an karşısındaki geçersiz mazeretlerini bırakarak, kıyamet günü'nün azabından kurtulmak için onun hidayetini benimsemeye çağrılmaktadır.
165: Sure'nin sonucu buradadır: Güzel ve zorlayıcı bir biçimde Hz. Peygamber'e (s.a.) korkmadan İslâm inancının ilkelerini ve anlamlarıyla birlikte sonuçlarını ilân etmesi emredilmektedir.
Elhamdu lillâhillezî halakas semâvâti vel arda ve cealez zulumâti ven nûr(nûra), summellezîne keferû bi rabbihim ya’dilûn(ya’dilûne).
Hamd, gökleri ve yeri yaratan, karanlıkları ve aydınlığı var eden Allah'a mahsustur. Böyleyken kâfirler hâlâ Rablerine başkalarını eşit sayıyorlar.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
1. “Hamd gökleri ve yeri yaratan, karanlıkları ve aydınlığı kılan Allah’adır.” Gece ve gündüzü yarattı. “Sonra, inkar edenler” zikrettiği yaratıklardan vahdaniyetine dair kesin delillerin ikame edilmesinden sonra. “Rablerine denk tutuyorlar” Taş ve putları ve onunla beraber bunlara tapıyorlar.
Huvellezî halakakum min tînin summe kadâ ecelâ(ecelen), ve ecelun musemmen ındehu summe entum temterûn(temterûne).
Sizi çamurdan yaratan, sonra size bir ecel takdir eden O'dur. Tayin edilen bir ecel de (kıyamet zamanı) O'nun katındadır. Sonra bir de şüphe ediyorsunuz.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
2. “Sizi çamurdan yaratan O’dur” Yani beşeriyetin babası olan Adem’i. “Sonra bir ecel belirleyen” Yani ölüme kadar ile noktalanan hayatın ecelini. “Adı konulmuş ecel, O’nun katındadır” Ölümde dirilişe kadar. “Sonra siz” Bundan sonra, ey müşrikler! “Kuşkuya kapılıyorsunuz” Şüpheye düşüyor ve dirilmey...
2. “Sizi çamurdan yaratan O’dur” Yani beşeriyetin babası olan Adem’i. “Sonra bir ecel belirleyen” Yani ölüme kadar ile noktalanan hayatın ecelini. “Adı konulmuş ecel, O’nun katındadır” Ölümde dirilişe kadar. “Sonra siz” Bundan sonra, ey müşrikler! “Kuşkuya kapılıyorsunuz” Şüpheye düşüyor ve dirilmeyi inkar ediyorsunuz. Şunu murad ediyor ilk kez yaratan, onu diriltmeye de kadirdir.
Ve mâ te’tîhim min âyetin min âyâti rabbihim illâ kânû anhâ mu’rıdîn(mu’rıdîne).
Onlara Rab'lerinin âyetlerinden hiçbir âyet gelmez ki, ondan yüz çevirmesinler.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
4. “onlara Rablerinin ayetlerinden bir ayet gelmeyi versin” Yaratılışı, gecev e gündüzün yaratılmaları gii vahdaniyetine delalet eden. “Mutlaka ondan yüz çevirirler” O hususta düşünmekten vazgeçerler.
Fe kad kezzebû bil hakkı lemmâ câehum, fe sevfe ye’tîhim enbâû mâ kânûbihî yestehziûn(yestehziûne).
Hak, kendilerine gelince onu yalanladılar. Alaya aldıkları şeyin haberi yakında kendilerine gelecektir.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
5. “Muhakkak ki yalanladılar” Yani Mekke’li müşrikler. “kendilerine hak gelince” Yani Kur’an “Fakat alaya aldıklarının haberleri onlara gelecektir” Yani alaya aldıklarının haberleri ve bunun cezası.
E lem yerev kem ehleknâ min kablihim min karnin mekkennâhum fîl ardı mâ lem numekkin lekum ve erselnes semâe aleyhim midrâren ve cealnâl enhâre tecrî min tahtihim fe ehleknâhum bi zunûbihim ve enşe’nâ min ba’dihim karnen âharîn(âharîne).
Kendilerinden önce nice nesilleri helak ettiğimizi görmediler mi? Yeryüzünde size vermediğimiz imkanları onlara vermiştik. Onlara gökten bol bol yağmur indirmiş, altlarından ırmaklar akıtmıştık. Fakat onları günahlarından dolayı helak ettik. Ve kendilerinden sonra başka bir nesil yarattık.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
6. “Görmüyorlar mı?” O kafirler. “Kendilerinden önce nice nesilleri yıkıma uğrattık.” Nesilv e toplumları. “Bizi sizi yerleşik kılmadğımız bir biçimde onları yeryüzünde yerleşik kıldık” Size vermediğimzi kadar onlara nice malları köleler ve nimetler verdik. “Göğü yağdırdık” Yağmur. “Üzerlerine sağan...
6. “Görmüyorlar mı?” O kafirler. “Kendilerinden önce nice nesilleri yıkıma uğrattık.” Nesilv e toplumları. “Bizi sizi yerleşik kılmadğımız bir biçimde onları yeryüzünde yerleşik kıldık” Size vermediğimzi kadar onlara nice malları köleler ve nimetler verdik. “Göğü yağdırdık” Yağmur. “Üzerlerine sağanak olarak” Sağnak yağmurlar yağdırdık. “Ama günahları nedeniyle biz onları yıkıma uğrattık.” Küfürleri nedeniyle. “Var ettik” “Onlardan sonra başka nesiller” Bu, dirilmeyi inkar edenlere karşı getirilen bir hüccettir.
Ve lev nezzelnâ aleyke kitâben fî kırtâsin fe le mesûhu bi eydîhim le kâlelezîne keferû in hâzâ illâ sihrun mubîn(mubînun).
Eğer sana kağıtta yazılı bir kitap indirmiş olsak da onu elleriyle tutsalardı, yine de o kâfirler: «Muhakkak ki bu, apaçık bir sihirdir» derlerdi.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
7. “Senin üzerine indirsek bile” Ayet Mekke müşrikleri şöyle dediler: Bize, gökyüzünden gözlerimizle görebileceğimiz (bütün bir1) kitap getirmediğin sürece sana iman etmeyiz.” Allahu Teala şöyle buyurdu: “Eğer sana bir kitap indirsek” Yani yazılı olarak. “Kağıtlarda” Yani sahifelerde. “Ve ona elleri...
7. “Senin üzerine indirsek bile” Ayet Mekke müşrikleri şöyle dediler: Bize, gökyüzünden gözlerimizle görebileceğimiz (bütün bir1) kitap getirmediğin sürece sana iman etmeyiz.” Allahu Teala şöyle buyurdu: “Eğer sana bir kitap indirsek” Yani yazılı olarak. “Kağıtlarda” Yani sahifelerde. “Ve ona elleriyle dokunsalar” Bunu elleriyle dokunup kontrol etseler. “İnkar edenler, kesinlikle: Bu apaçık bir büyüden başkası değildir.” derler. Gökten böyle bir kitap indiğini gözleriyle görüp elleriyle muayere etseler dahi “Bu sihirdir” derler. Allah onların bu şekilde deliler reddettiklerini haberv erdi.
Ve kâlû lev lâ unzile aleyhi melek(melekun), ve lev enzelnâ meleken, le kudıyel emru summe lâ yunzarûn(yunzarûne).
«O'na bir melek indirilmeli değil miydi?» dediler. Eğer bir melek indirseydik, iş bitirilmiş olurdu, sonra kendilerine hiç göz açtırılmazdı.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
8. “Ve derler ki: ‘Ona bir melek indirimeli değil miydi?’” Gözleriyle görecekleri bir meleğin gelip O’nun nübüvvetine tanıklık etmesini talep ettiler. Allah (c.c.) şöyle buyurdu: “Eğer bir melek indirilseydi, elbette iş bitirilmiş olurdu” Köklerinin kazınacağı bir azap ile helak edilirlerdi. Tıpkı d...
8. “Ve derler ki: ‘Ona bir melek indirimeli değil miydi?’” Gözleriyle görecekleri bir meleğin gelip O’nun nübüvvetine tanıklık etmesini talep ettiler. Allah (c.c.) şöyle buyurdu: “Eğer bir melek indirilseydi, elbette iş bitirilmiş olurdu” Köklerinin kazınacağı bir azap ile helak edilirlerdi. Tıpkı daha önce Allah’tan çeşitli mucizeler isteyip de sonra bunlara iman etmeyen kavimlerin helakı gibi. “Ve sonra kendilerine göz açtırılmazdı” Tevbe ve başka şey için mühlet verilmezdi.
Ve lev cealnâhu meleken le cealnâhu raculen ve le lebesnâ aleyhim mâ yelbisûn(yelbisûne).
Eğer Peygamberi, biz bir melek yapsaydık, yine de onu bir adam şeklinde yapardık ve onları yine düştükleri kuşkuya düşürürdük.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
9. “Onu eğer bir melek kılsaydık” Yani. Eğer onların talep ettiği gibi, peygamberin risaletine tanıklık eden bir melek kılsaydık. “Elbette erkek kılardık” Yani erkek suretinde. Çünkü onların meleği kendi asli suretin üzere görmeleri mümkün değildir. Çünkü insanların gözleri melekleri görece yapıda d...
9. “Onu eğer bir melek kılsaydık” Yani. Eğer onların talep ettiği gibi, peygamberin risaletine tanıklık eden bir melek kılsaydık. “Elbette erkek kılardık” Yani erkek suretinde. Çünkü onların meleği kendi asli suretin üzere görmeleri mümkün değildir. Çünkü insanların gözleri melekleri görece yapıda değildi. Bu nedenle cİbril, Rasulullah (s.a.v.) dihye el-Kelbi’nin suretinde gelirdi. “Ve mutlak katmakta oldukları (şüpheleri) yine katardık” Bu gerçekten bir melek midir, insan mıdır diye yine şüpheden kurtulamazlardı. Yani onlar açıklama hali değil katma hali istediler. Sonra Allahu Teala şöyle buyurarak peygamberini teselli etti.
Kul sîrû fîl ardı summenzurû keyfe kâne âkıbetul mukezzibîn(mukezzibîne).
De ki: «Yeryüzünde dolaşın da yalanlayanların sonu nasıl olmuş, görün!».— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
11. “De ki” Onlara, Ey Muhammed. “Yeryüzünde gezip dolaşın” Yolculuk yapın. “Sonra bakın” Yani ibret alın. “Sonları nasıl oldu” Peygmaberleri yalanlayanların. Yani yolculuk yaptıkları zaman geçmiş kavimlerni başlarına gelenleri görüyorlardı. Aynı şeyin kendi başlarına gelmesinden korkutulmuşlardır.
Kul li men mâ fîs semâvâti vel ard(ardı), kul lillâh(lillâhi), ketebe alâ nefsihir rahmeh(rahmete), le yecmeannekum ilâ yevmil kıyâmeti lâ reybe fîh(fîhi), ellezîne hasirû enfusehum fe hum lâ yu’minûn(yu’minûne).
De ki: «Göklerde ve yerde olanlar kimindir?» «Allah'ındır» de. O, rahmet etmeyi kendi nefsine yazmıştır. Sizi, varlığında asla şüphe olmayan kıyamet gününde toplayacaktır. Ama kendilerini zarara sokanlar inanmazlar.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
12. “De ki: ‘Göklerde ve yerde olanlar kimindir’.” Cevap vermezlerse: “De ki: ‘Allah’ındır’ O, rahmeti kendi üzerine yazdı” Nefsine rahmeti gerekli kıldı. Bu insanlara ödnüş imkanı vermek amacıyla yapılan bir yumuşaklık ve lütuf izharıdır. “Elbette toplayacaktır” Yani Allah elbette toplayacaktır. “K...
12. “De ki: ‘Göklerde ve yerde olanlar kimindir’.” Cevap vermezlerse: “De ki: ‘Allah’ındır’ O, rahmeti kendi üzerine yazdı” Nefsine rahmeti gerekli kıldı. Bu insanlara ödnüş imkanı vermek amacıyla yapılan bir yumuşaklık ve lütuf izharıdır. “Elbette toplayacaktır” Yani Allah elbette toplayacaktır. “Kıyamet gününe” Yani sizi inkar ettiğiniz bugüne katacaktır. Sizi ve onu elbette toplayacaktır. Sonra başka bir başlangıç yaptı ve şöyle buyurdu: “Nefislerini hüsrana uğratanlar” Onu şirk ile yıkıma uğratanlar. “Onlar inanmayanlardır.”
Kul e gayrallâhi ettehızu veliyyen fâtırıs semâvâti vel ardı ve huve yut’ımu ve lâ yut’am(yut’amu), kul innî umirtu en ekûne evvele men esleme ve lâ tekûnenne minel muşrikîn(muşrikîne).
De ki: «Gökleri ve yeri yoktan var eden, besleyen, fakat kendisi beslenmeyen Allah'tan başka dost mu tutayım?» «Ben İslâm olanların ilki olmakla emrolundum» de ve sakın Allah'a ortak koşanlardan olma.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
14-15. “De ki: Gökleri ve yeri yaratan Allah’tan başkasını mı veli edineceğim.” Göklerin ve yeri yoktan var eden. “O, besleyendir, beslenmez” Rızıklandırır,f akat kimse tarafından rızıklandırılmaz.
Kul innî ehâfu in asaytu rabbî azâbe yevmin azîm(azîmin).
De ki: «Eğer Rabbime isyan edersem, büyük bir günün azabından korkarım».— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
14-15. “De ki: Gökleri ve yeri yaratan Allah’tan başkasını mı veli edineceğim.” Göklerin ve yeri yoktan var eden. “O, besleyendir, beslenmez” Rızıklandırır,f akat kimse tarafından rızıklandırılmaz.
Ve in yemseskellâhu bi durrin fe lâ kâşife lehu illâ huve, ve in yemseske bi hayrın fe huve alâ kulli şey’in kadîr(kadîrun).
Allah sana bir zarar dokundurursa, onu yine kendisinden başka açacak yoktur. Ve eğer sana bir hayır dokundursa, kuşkusuz O, herşeyi yapabilendir.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
17. “Şayet Allah sana bir zarar dokunduracak olursa...” Ayet. Yani: sana hastalık,f akirlik gibi zararlar.
Ve huvel kâhiru fevka ıbâdih(ıbâdihî), ve huvel hakîmul habîr(habîru).
O, kullarının üstünde tam hâkimdir. O, hüküm ve hikmet sahibidir, herşeyden haberdardır.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
18. “o, kahredici olandır” Kendisini hiçbir şeyin aciz bırakamadğı kahredici olandır. “Kulları üzerinde” O kahrı ile onların üzerine hakim olmuştur. Onlar ise onun hizmeti ve yönetimi altındadırlar.
Kul eyyu şey’in ekberu şehâdeh(şehâdeten), kulillâhu şehîdun, beynî ve beynekum ve ûhiye ileyye hâzâl kur’ânu li unzirekum bihî ve men belag(belaga), e innekum le teşhedûne enne meallâhi âliheten uhrâ, kul lâ eşhed(eşhedu), kul innemâ huve ilâhun vâhidun ve innenî berîun mimmâ tuşrikûn(tuşrikûne).
De ki: «Şahitlik yönünden hangi şey daha büyüktür?». De ki: «Allah, benimle sizin aranızda şahittir ve bana bu Kur'ân vahyolundu ki, onunla hem sizi, hem de sizden sonra kendisine ulaşan herkesi uyarayım. Allah'la beraber başka ilâhlar olduğuna siz gerçekten şahitlik eder misiniz?» De ki: «Ben buna şahitlik etmem». «O, ancak ve ancak bir tek ilâhtır ve gerçekten ben, sizin ortak tuttuğunuz şeylerden uzağım» de.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
19. “De ki: Şahitlik bakımından hangi şey daha büyüktür.” Bu ayet. Mekke’li müşrikler Peygamber’e (s.a.v.): “Bize nübüvvetien tanıklık edecek kimseler getir.” Ehli Kitap bile seni yalanlıyor demeleri üzerine nazil olmuştur: Allahu Teala, Peygamberi Muhammed (s.a.v.)’a onlara sormasını ve sonrada onl...
19. “De ki: Şahitlik bakımından hangi şey daha büyüktür.” Bu ayet. Mekke’li müşrikler Peygamber’e (s.a.v.): “Bize nübüvvetien tanıklık edecek kimseler getir.” Ehli Kitap bile seni yalanlıyor demeleri üzerine nazil olmuştur: Allahu Teala, Peygamberi Muhammed (s.a.v.)’a onlara sormasını ve sonrada onlara haber vermesini emretti.1 “Allah benimle sizin aranızda şahiddir.” Yani göklerin ve yerin karanlıklar ve yadnılığın yaratıcısı olduğunu itiraf ettiğiniz Allah, deliler ikame ederek ve Kur’an göndererek benim nübüvvetime şahitlik etmektedir. “Bana şu Kur’an’ı vahyetti” Lafzı, nazmı ve geçmiştenv e gelecekten verdiği haberler iel mucize olan Kur’an’ı. “Uyarman için” Korkutman için. “Kendisiyle” Allah’ın küfre azabını. “Ve kime ulaşırsa” Yani sizden sonra Kur’an kime ulaşırsa. Kur’an kime ulaşmış ise sanki Muhammed aleyhisselam’ı görmüş gibidir. De ki: “Gerçekten Allah’la beraber başka ilahların da bulunduğuna siz mi şahitlik ediyorsunuz?” İnkar anlamıda istifham. “De ki: Ben şahitlik etmem...” Ayet.
Kendilerine Kitap verdiğimiz kimseler, Peygamber'i, kendi oğullarını bildikleri gibi, bilirler. Kendilerine yazık edenler var ya! İşte onlar iman etmezler.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
20. “Bizim kendilerine kitapv erdiklerimiz...” Bakara suresinde tefsir edildi.1
Ve men azlemu mimmenifterâ alâllâhi keziben ev kezzebe bi âyâtih(âyatihî), innehu lâ yuflihuz zâlimûn(zâlimûne).
Allah'a iftira ederek yalan uydurandan veya âyetlerini yalanlayandan daha zalim kim olabilir? Hiç şüphe yok ki zalimler kurtuluşa eremezler.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
21. “Allah’a karşı yalan uydurup iftira düzenlerden daha zaim kimdir” Yani Allah’a karşı yalan uydurandan daha zalim kimse yoktur. Yani şu cümlesinde belirttiği kimselerden: “Onlar, çirkin bir hayasızlık işlediklerinde: ‘Biz atalarımız bunun üzerine bulduk. Allah bunu bize emretti’ derler....” ...
21. “Allah’a karşı yalan uydurup iftira düzenlerden daha zaim kimdir” Yani Allah’a karşı yalan uydurandan daha zalim kimse yoktur. Yani şu cümlesinde belirttiği kimselerden: “Onlar, çirkin bir hayasızlık işlediklerinde: ‘Biz atalarımız bunun üzerine bulduk. Allah bunu bize emretti’ derler....” (A’raf: 7/28) Ayet. “Veya onun ayetini yalanlayandan” Kur’an’ı ve Muhammed aleyhisselam’ı. “Hiç şüphesiz o zalimler kurtuluşa eremezler.” Rabbinin rububiyetini inkar edenv e elçilerini yalanyanlar, bunlar kendilerini yıkıma sürükleyerek nefislerine zulmettiler.
O gün hepsini mahşere toplayacağız. Sonra Allah'a ortak koşanlara: « Hani nerede o Allah'a ortak saydığınız ortaklarınız?» diyeceğiz.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
22. “Gün” O günü zikret. “Tümünü toplayacağız sonra şirk koşanlara diyeceğiz ki: ‘Nerede o ortak koştuklarınız?’” Putlarınız ve tanrılarınız? “Birşey sorup da” Bunların size şefaat edeceklerini. Bu tevbih sualidir.
Sonra, (Onlar): «Rabbimiz, Allah'a yemin ederiz ki, biz müşriklerden değildik» demekten başka bir özür bulamayacaklar.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
23. “Sonra fitneleri olmadı” Yani putları sevmeleri ve onlar yüzünden fitneye düşmelerinin sonucu “ancak” Ondan teberri ettiler ve “Rabbimiz olan Allah’a andolsun ki, biz müşriklerden değildik.”
Unzur keyfe kezebû alâ enfusihim ve dalle anhum, mâ kânû yefterûn(yefterûne).
Bak, vicdanlarına karşı nasıl yalan söylediler! O uydurdukları putlar da kendilerinden kaybolup gitti.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
24. “Bak” Ya Muhammed. “Kendilerine karşı nasıl yalan söylediler” Şirk koştuklarını ahirette inkar ederk. “Ve kayboldu” Ve bu nasıl kayboldu: Zail ve batıl oldu. “düzmekte oldukları şey, kendilerinden” putlara ibadetleri.
Ve minhum men yestemiu ileyk(ileyke), ve cealnâ alâ kulûbihim ekinneten en yefkahûhu ve fî âzânihim vakrâ(vakran), ve in yerev kulle âyetin lâ yu’minû bihâ, hattâ izâ câuke yucâdilûneke yekûlullezîne keferû in hâzâ illâ esâtîrul evvelîn(evvelîne).
İçlerinden seni dinleyenler de vardır, fakat biz, onu anlamalarına engel olmak için kalblerinin üstüne örtüler, kulaklarının içine de ağırlık koyduk. Onlar, bütün delilleri görseler bile yine ona inanmazlar. Hatta sana geldiklerinde seninle tartışırlar. Ve o kâfirler: «Bu, öncekilerin masallarından başka bir şey değildir» derler.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
25. “onlardan” kafirlerden. “Sen dinleyenler vardır” Kur’an’ı okuduğunu zaman. “Kalpleri üzerine katkat örtüler kıldık” perdeler. “Onu kavrayıp anlamalarına” Onu anlamasınlar ve hakkı bilmesinler diye. “Ve kulaklarında bir ağırlık” Ağırlık ve sağırlık duyduklarından hiçbir şey anlamazv e faydalanama...
25. “onlardan” kafirlerden. “Sen dinleyenler vardır” Kur’an’ı okuduğunu zaman. “Kalpleri üzerine katkat örtüler kıldık” perdeler. “Onu kavrayıp anlamalarına” Onu anlamasınlar ve hakkı bilmesinler diye. “Ve kulaklarında bir ağırlık” Ağırlık ve sağırlık duyduklarından hiçbir şey anlamazv e faydalanamazlar. “Onlar, hangi “apaçık belgeyi” görseler” Senin doğrulğuna delil olan: “Yine ona inanmazlar” Bu onların imandan uzaklık halleridir. “Öyleki sana geldiklerinde, seninle tartışmaya girerler” (Dinde sana hasımlık güderler)1 “İnkar etmekte olanlar, derler” Onlardan inkar edenler. “bu” bu, değildir. “öncekilerin uydurma masalarından başka bir şey” Geçmiş milletlerin kitaplara yazdıkları hikayelerinden başka birşey değildir.
Ve hum yenhevne anhu ve yen’evne anh(anhu), ve in yuhlikûne illâ enfusehumve mâ yeş’urûn(yeş’urûne).
Onlar, insanları Kur'ân'a iman etmekten menederler, hem de kendileri ondan uzak dururlar. Böylece yalnız kendilerini mahvediyorlar ama farkında değiller.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
26. “onlar, alıkoyarlar” İnsanları Muhammed’u uymaktan. “Ve kendileri kaçarlar” Uzaklaşırlar. “ondan” Ona iman etmezler. “Uğratmazlar” “Yalnızca kendi nefislerinden başkasını yıkıma” Mütemadiyen Allah’a isyan ederek. “Ama şuurunda değildirler” Bunu bilemezler.
Ve lev terâ iz vukıfû alen nâri fe kâlû yâ leytenâ nureddu ve lâ nukezzibe bi âyâti rabbinâ ve nekûne minel mu’minîn(mu’minîne).
Onların, ateşin üzerinde durduruldukları zaman: «Ne olurdu dünyaya döndürülseydik, Rabb'imizin âyetlerini yalanlamasaydık da müminlerden olsaydık» dediklerini bir görsen!— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
27. “onlar bir görsen” Ey Muhammed. “Ateşin üstünde durduklarında.” Yani ateşin üstünde sırat üzerinde bekletildiklerinde. “Keşke geri çevrilseydik” Dünyaya geri dönderilerek iman etmeyi temenni ettiler. “Yalanlamasaydık” Yani biz yalanlamasaydık. “Rabbimizn ayetlerini” Muayereden sonra. “Ve müminle...
27. “onlar bir görsen” Ey Muhammed. “Ateşin üstünde durduklarında.” Yani ateşin üstünde sırat üzerinde bekletildiklerinde. “Keşke geri çevrilseydik” Dünyaya geri dönderilerek iman etmeyi temenni ettiler. “Yalanlamasaydık” Yani biz yalanlamasaydık. “Rabbimizn ayetlerini” Muayereden sonra. “Ve müminlerden olsaydık” Bu Hakim: 2/315’de tahric etti ve iki şeyhin şartına göre sahihtir dedi. Zehebi bunu kabul etti. Müellif Esbab sh. 247’de zikretti. İbni Cerir: 7/173. Bu daha da yalanlamama ve iman etme garintisi verdiler. Allahu Teala şöyle buyurdu:
Bel bedâ lehum mâ kânû yuhfûne min kabl(kablu),ve lev ruddû le âdû li mâ nuhû anhuve innehum le kâzibûn(kâzibûne).
Hayır, daha önce gizleyip durdukları karşılarına çıktı da ondan, yoksa geri çevrilselerdi yine menedildikleri şeyi yapmaya dönerlerdi. Çünkü onlar yalancıdırlar.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
28. “Bilakis” Mesele onların geri dönmeyi temenni ettikleri gibi değildir. “Önceden saklı tuttukları kendilerine açıklandı” Kendilerinin şirk koştuklarını inkar ettiler. Allah (c.c.) onların organlarını konuşturarak, aleyhlerine şirk koştuklarına dair şahitlik yaptırdı. Bunun manası ahirette rezilli...
28. “Bilakis” Mesele onların geri dönmeyi temenni ettikleri gibi değildir. “Önceden saklı tuttukları kendilerine açıklandı” Kendilerinin şirk koştuklarını inkar ettiler. Allah (c.c.) onların organlarını konuşturarak, aleyhlerine şirk koştuklarına dair şahitlik yaptırdı. Bunun manası ahirette rezillikleri ortaya çıktı ve gizledikleri şeyler ortaya çıktı. “Şayetg eri çevrilseler bile, sakındıkları şeye geri döneceklerdir” Men edildikleri şeye. “Kendisinden” Şirkten. Kendileri hakkınad önceden bu hüküm verilmesi hakkında ve şakilerden olmak üzere yaratılmaları nedeniyle. “Çünkü onlar, gerçekten yalancılardır” (Rabbimizin ayetlerini yalanlamazdık) derlerken.
Ve lev terâ iz vukıfû alâ rabbihim, kâle e leyse hâzâ bil hakk(hakkı), kâlû belâ ve rabbinâ, kâle fe zûkûl azâbe bimâ kuntum tekfurûn(tekfurûne).
Rablerinin huzurunda durduruldukları zaman onları bir görsen! Rableri onlara şöyle der: «Bu, bir gerçek değil midir?». Onlar da: «Rabbimize yemin ederiz ki gerçektir» derler. Rableri de onlara: «Öyleyse inkârınız sebebiyle azabı tadın!» der.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Vahidi El-Veciz
30. “Rablerinin karşısında durduklarında onları bir görsen” Rablerini zarureten bildiler ve dinildi ki: Rablerinin karşasında sorgulanmak ve azarlamak üzere durdular. Bunu şu kavlide tekit etmektedir. “Bu gerçek değilmi?” Yani bu diriliş. Artık bunun onlara hiçbir fayda vermeyeceği bir zamanda, diri...
30. “Rablerinin karşısında durduklarında onları bir görsen” Rablerini zarureten bildiler ve dinildi ki: Rablerinin karşasında sorgulanmak ve azarlamak üzere durdular. Bunu şu kavlide tekit etmektedir. “Bu gerçek değilmi?” Yani bu diriliş. Artık bunun onlara hiçbir fayda vermeyeceği bir zamanda, dirilişi tasdik ediyorlar ve şöyle diyorlar: “Evet, Rabbimiz!” Allahu Tealada şöyle diyor: “Öyleyse inkar edegeldikleriniz nedeniyle azabı tadın” Küfrünüz nedeniyle.
Sitemiz, ziyaretçi sayısını ölçmek için tarayıcınıza rastgele bir numara içeren bir çerez bırakır.
Reklam çerezi kullanmıyoruz, verilerinizi kimseyle paylaşmıyoruz.
Ayrıntılar