Surenin adı, içinde "zuhruf" kelimesi geçen 35. ayetten almıştır. Zuhruf, altın ve mücevher anlamına gelir. Sûrede bunlardan söz edildiği ve Allah'ın insana sahip olduğu altın ve mücevherle değil, inanç ve davranışlarına göre değer verdiği anlatıldığı için sûre bu adla anılmıştır.
Kaynak: Ebu'l A'lâ Mevdûdî · Tefhîmu'l-Kur'an
Nüzul Zamanı
Bu surenin nüzul zamanı ile ilgili kesin bir kayıt yoktur. Ancak muhtevasından surenin indiği dönemle, Fussilet ve Şûrâ Surelerinin indiği dönemin aynı olduğu anlaşılmaktadır. Çünkü bu surenin konuları bir zincirin halkaları gibi birbirine benzemektedirler. Hepsi de kafirlerin Hz. Peygamber'in (s.a) hayatına son vermek için planlar kurmaya başladıkları bir dönemde nazil olmuştur. Hatta o dönemde kafirler böyle bir girişimde de bulunmuşlardır. Nitekim surenin 79-80. ayetlerinde bu olaya işaret edilmektedir.
Kaynak: Ebu'l A'lâ Mevdûdî · Tefhîmu'l-Kur'an
Surenin Konusu
Bu surede, Kureyş'in ve diğer Arap kabilelerinin cahilce inanç ve davranışları şiddetle eleştirilerek, onların bu akidelerinin bir temele dayanmadığı ve asılsız olduğu ispatlanmaktadır. Ayrıca bu cahiliye toplumunun bireylerinden aklı selime sahip olanları "Toplumun hurafelere yapıştığının ve bu hurafeler yüzünden batacağının açıkça görülmesi ve kendilerini kurtarmak için çırpınmasına rağmen Hz. Muhammed'i (s.a) reddetmelerinin ne kadar akılsızca olduğunu" düşünmeye çağırmaktadırlar.
Surenin girişi şu şekildedir: "Siz, aklınız sıra zorbalık yapmak suretiyle Kitab'ın nüzulunu önleyeceğinizi sanıyor ve bunun için çabalıyorsunuz. Ancak hiçbir zaman kitapların ve peygamberlerin gönderilmesi şerrin muhalefetinden ötürü durdurulmamış, bilakis, Allah, peygamberlere ve kitaplara karşı koyan kafirleri en sonunda helâk etmiştir.
Şayet sizler de aynı yolda ısrar ederseniz, akibetiniz onlarınki gibi olacaktır." Aynı konuya ilerideki ayetlerde (41-42 ve 79-80) tekrar değinilmiştir. Daha sonra muhatap Hz. Peygamber (s.a) gibi görünüyorsa da aslında onun hayatına kastetmek isteyenlere, şöyle bir ikazda bulunulmuştur: "Sen hayatta kalsan da, kalmasan da onlar mutlaka hak ettikleri cezayı göreceklerdir." Bunun yanısıra kafirler "Sizler, Peygamber'e (s.a) karşı bir karar aldınız, ancak biz de sizlere karşı bir karar alacağız" denilerek tehdit edilmektedirler.
Daha sonra kafirlerin inandıkları "din", Hz. Peygamber'e (s.a) karşı öne sürdükleri "deliller", şu şekilde ele alınmaktadır.
Kendileri de kabul etmektedirler ki; kainatın, Allah'a ortak koştukları ilahların ve bizzat kendilerinin dahi yaratıcısı Allah'tır. Yine bilmektedirler ki, faydalanmakta oldukları dünyadaki tüm nimetlerin yaratıcısı da Allah'tır. Fakat buna rağmen onlar, başkalarını Allah'a ortak koşmakta hâlâ ısrar ediyorlar.
İnsanları Allah'ın çocukları olarak nitelemekte bir beis görmezlerken, kendileri için kız çocuğa sahip olmayı zül telakki ediyorlar.
"Dişi ilahlar" olarak kabul ettikleri meleklerin heykellerini yapmakta, onlara kadın elbiseleri giydirip, mücevherler takmakta ve "Allah'ın kızları" olduklarına inandıkları için onlardan istekte bulunmaktadırlar. Oysa ellerinde, bu düşünce ve davranışlarını doğrulayıcı bir delil de yoktur.
Onlar, yaptıkları bu hareketleri dolayısıyla ikaz olunduklarında, "Allah istememiş olsaydı, bizi böyle davranmaktan alıkoyardı" demektedirler. Halbuki yeryüzünde bazı olayların Allah'ın izniyle vuku buluyor olması, Allah'ın o yapılanları tasvip ettiği anlamına gelmez. Sözgelimi, dünyada putlara tapılmakta, hırsızlık, zina, zorbalık, cinayet vs. gibi cürümler işlenmektedir. Ancak hiçbirisi de Allah'ın razı olduğu işlerden değildir. Allah'ın hangi davranışı tasvip ettiği, hangi davranışı tasvip etmediği, insanlara yol gösterici olarak gönderdiği kitaplarda bildirilmiştir. Dolayısıyla O'nun razı olduğu düşünce ve davranışları bilebilmek için bu kitaplara başvurmak gerekir.
Onlara, "Bu düşünce ve davranışlarınızı hangi delile dayandırıyorsunuz?" diye sorduğunuz takdirde, şu şekilde cevap vereceklerdir: "Atalarımız da böyle yapıyorlardı." Yani onlar bir dinin haklılığının ölçütü olarak atalarının da aynı şekilde davranmış olmasını yeterli saymaktadırlar. Bir de bunlar, Hz. İbrahim'in (a.s) torunları olmakla övünmekteydiler.
Oysa Hz. İbrahim (a.s) , atalarının dinine sırt çevirmiş ve körü körüne taklide karşı çıkmıştı. Madem onlar atalarını taklit etmek istiyorlar, o halde niçin atalarından şerefli olanları -Hz. İbrahim, Hz. İsmail gibi- bırakıp cahil olanları takip ediyorlar?
Onlara, "Allah'ın gönderdiği peygamberlerden ve indirdiği kitaplardan biri, hiçbir surette şirki tavsiye etmiş midir?" diye soracak olursanız hıristiyanları örnek vererek şöyle derler: "Hıristiyanlar da İsa'yı Allah'ın oğlu kabul ederek ona tapıyorlar." Oysa soru, "Hangi peygamberin ümmeti, Allah'a ortak koşmuştur?" şeklinde değildi. Bilakis soru, "Hangi peygamber halka şirkin mesajını aktarmıştır?" şeklindeydi. Yani Meryem oğlu İsa (a.s) ne zaman, "Ben Allah'ın oğluyum, bana kulluk edin" diye söylemiştir? Onun halka aktardığı mesaj, her peygamberin mesajı gibi "Benim de sizin de Rabbiniz olan Allah'a kulluk edin" şeklindedir.
Sizler, Hz. Muhammed'i mal ve mülk sahibi olmadığı için peygamber olarak kabul etmekte tereddüt duyuyor ve "Eğer Allah peygamber göndermiş olsaydı, iki şehirden (Mekke-Taif) birinin büyüğüne gönderirdi" diye düşünüyorsunuz. Nitekim Firavun da Musa'ya peygamberliği yakıştırmayarak onu hâkir görmüş ve şöyle bağırmıştı: "Şayet gökyüzünün hükümdarı, yeryüzünün hükümdarı olan benim gibi birine bir elçi gönderecek olsaydı, şüphesiz ki kollarında altın bilezikler olan ve yanında meleklerden ordu bulunduran bir elçi gönderirdi. Bu adam da nereden çıkageldi?
Ben, fazilet ve şeref sahibiyim. Nil Nehri benim ayaklarımın altından akmaktadır ve ben Mısır'ın hakimiyim. Oysa O, ne servet ve mülke, ne de bir iktidara sahiptir."
Kafirlerin bunun gibi cahilce inanç ve düşünceleri tek tek çürütülür ve sonunda açıkça şöyle buyurulur: "Allah tektir. O hiç kimseyi evlat edinmemiştir ve O'ndan başka ilah yoktur. Hiç kimseye, bile bile dalâlet üzerinde ısrar etmiş birini, Allah'ın azabından kurtarması için şefaat etme yetkisi tanımamıştır. Allah, evlat edinmekten münezzehtir. O, kainatın tek yaratıcısıdır ve O'nun dışında herşey yaratılmıştır. Hiçbir şey zatında ve sıfatlarında O'na ortak olamaz. Allah indinde şefaat, ancak hak yolunda olanlar tarafından, yine bu yolda olmak için çaba göstermiş olanlara edilir.
Kaynak: Ebu'l A'lâ Mevdûdî · Tefhîmu'l-Kur'an
43
Gösteriş-Süsler · Mekke
الزخرف
89
Sure Adı Açıklaması
Surenin adı, içinde "zuhruf" kelimesi geçen 35. ayetten almıştır. Zuhruf, altın ve mücevher anlamına gelir. Sûrede bunlardan söz edildiği ve Allah'ın insana sahip olduğu altın ve mücevherle değil, inanç ve davranışlarına göre değer verdiği anlatıldığı için sûre bu adla anılmıştır.
Kaynak: Ebu'l A'lâ Mevdûdî · Tefhîmu'l-Kur'an
Nüzul Zamanı
Bu surenin nüzul zamanı ile ilgili kesin bir kayıt yoktur. Ancak muhtevasından surenin indiği dönemle, Fussilet ve Şûrâ Surelerinin indiği dönemin aynı olduğu anlaşılmaktadır. Çünkü bu surenin konuları bir zincirin halkaları gibi birbirine benzemektedirler. Hepsi de kafirlerin Hz. Peygamber'in (s.a) hayatına son vermek için planlar kurmaya başladıkları bir dönemde nazil olmuştur. Hatta o dönemde kafirler böyle bir girişimde de bulunmuşlardır. Nitekim surenin 79-80. ayetlerinde bu olaya işaret edilmektedir.
Kaynak: Ebu'l A'lâ Mevdûdî · Tefhîmu'l-Kur'an
Surenin Konusu
Bu surede, Kureyş'in ve diğer Arap kabilelerinin cahilce inanç ve davranışları şiddetle eleştirilerek, onların bu akidelerinin bir temele dayanmadığı ve asılsız olduğu ispatlanmaktadır. Ayrıca bu cahiliye toplumunun bireylerinden aklı selime sahip olanları "Toplumun hurafelere yapıştığının ve bu hurafeler yüzünden batacağının açıkça görülmesi ve kendilerini kurtarmak için çırpınmasına rağmen Hz. Muhammed'i (s.a) reddetmelerinin ne kadar akılsızca olduğunu" düşünmeye çağırmaktadırlar.
Surenin girişi şu şekildedir: "Siz, aklınız sıra zorbalık yapmak suretiyle Kitab'ın nüzulunu önleyeceğinizi sanıyor ve bunun için çabalıyorsunuz. Ancak hiçbir zaman kitapların ve peygamberlerin gönderilmesi şerrin muhalefetinden ötürü durdurulmamış, bilakis, Allah, peygamberlere ve kitaplara karşı koyan kafirleri en sonunda helâk etmiştir.
Şayet sizler de aynı yolda ısrar ederseniz, akibetiniz onlarınki gibi olacaktır." Aynı konuya ilerideki ayetlerde (41-42 ve 79-80) tekrar değinilmiştir. Daha sonra muhatap Hz. Peygamber (s.a) gibi görünüyorsa da aslında onun hayatına kastetmek isteyenlere, şöyle bir ikazda bulunulmuştur: "Sen hayatta kalsan da, kalmasan da onlar mutlaka hak ettikleri cezayı göreceklerdir." Bunun yanısıra kafirler "Sizler, Peygamber'e (s.a) karşı bir karar aldınız, ancak biz de sizlere karşı bir karar alacağız" denilerek tehdit edilmektedirler.
Daha sonra kafirlerin inandıkları "din", Hz. Peygamber'e (s.a) karşı öne sürdükleri "deliller", şu şekilde ele alınmaktadır.
Kendileri de kabul etmektedirler ki; kainatın, Allah'a ortak koştukları ilahların ve bizzat kendilerinin dahi yaratıcısı Allah'tır. Yine bilmektedirler ki, faydalanmakta oldukları dünyadaki tüm nimetlerin yaratıcısı da Allah'tır. Fakat buna rağmen onlar, başkalarını Allah'a ortak koşmakta hâlâ ısrar ediyorlar.
İnsanları Allah'ın çocukları olarak nitelemekte bir beis görmezlerken, kendileri için kız çocuğa sahip olmayı zül telakki ediyorlar.
"Dişi ilahlar" olarak kabul ettikleri meleklerin heykellerini yapmakta, onlara kadın elbiseleri giydirip, mücevherler takmakta ve "Allah'ın kızları" olduklarına inandıkları için onlardan istekte bulunmaktadırlar. Oysa ellerinde, bu düşünce ve davranışlarını doğrulayıcı bir delil de yoktur.
Onlar, yaptıkları bu hareketleri dolayısıyla ikaz olunduklarında, "Allah istememiş olsaydı, bizi böyle davranmaktan alıkoyardı" demektedirler. Halbuki yeryüzünde bazı olayların Allah'ın izniyle vuku buluyor olması, Allah'ın o yapılanları tasvip ettiği anlamına gelmez. Sözgelimi, dünyada putlara tapılmakta, hırsızlık, zina, zorbalık, cinayet vs. gibi cürümler işlenmektedir. Ancak hiçbirisi de Allah'ın razı olduğu işlerden değildir. Allah'ın hangi davranışı tasvip ettiği, hangi davranışı tasvip etmediği, insanlara yol gösterici olarak gönderdiği kitaplarda bildirilmiştir. Dolayısıyla O'nun razı olduğu düşünce ve davranışları bilebilmek için bu kitaplara başvurmak gerekir.
Onlara, "Bu düşünce ve davranışlarınızı hangi delile dayandırıyorsunuz?" diye sorduğunuz takdirde, şu şekilde cevap vereceklerdir: "Atalarımız da böyle yapıyorlardı." Yani onlar bir dinin haklılığının ölçütü olarak atalarının da aynı şekilde davranmış olmasını yeterli saymaktadırlar. Bir de bunlar, Hz. İbrahim'in (a.s) torunları olmakla övünmekteydiler.
Oysa Hz. İbrahim (a.s) , atalarının dinine sırt çevirmiş ve körü körüne taklide karşı çıkmıştı. Madem onlar atalarını taklit etmek istiyorlar, o halde niçin atalarından şerefli olanları -Hz. İbrahim, Hz. İsmail gibi- bırakıp cahil olanları takip ediyorlar?
Onlara, "Allah'ın gönderdiği peygamberlerden ve indirdiği kitaplardan biri, hiçbir surette şirki tavsiye etmiş midir?" diye soracak olursanız hıristiyanları örnek vererek şöyle derler: "Hıristiyanlar da İsa'yı Allah'ın oğlu kabul ederek ona tapıyorlar." Oysa soru, "Hangi peygamberin ümmeti, Allah'a ortak koşmuştur?" şeklinde değildi. Bilakis soru, "Hangi peygamber halka şirkin mesajını aktarmıştır?" şeklindeydi. Yani Meryem oğlu İsa (a.s) ne zaman, "Ben Allah'ın oğluyum, bana kulluk edin" diye söylemiştir? Onun halka aktardığı mesaj, her peygamberin mesajı gibi "Benim de sizin de Rabbiniz olan Allah'a kulluk edin" şeklindedir.
Sizler, Hz. Muhammed'i mal ve mülk sahibi olmadığı için peygamber olarak kabul etmekte tereddüt duyuyor ve "Eğer Allah peygamber göndermiş olsaydı, iki şehirden (Mekke-Taif) birinin büyüğüne gönderirdi" diye düşünüyorsunuz. Nitekim Firavun da Musa'ya peygamberliği yakıştırmayarak onu hâkir görmüş ve şöyle bağırmıştı: "Şayet gökyüzünün hükümdarı, yeryüzünün hükümdarı olan benim gibi birine bir elçi gönderecek olsaydı, şüphesiz ki kollarında altın bilezikler olan ve yanında meleklerden ordu bulunduran bir elçi gönderirdi. Bu adam da nereden çıkageldi?
Ben, fazilet ve şeref sahibiyim. Nil Nehri benim ayaklarımın altından akmaktadır ve ben Mısır'ın hakimiyim. Oysa O, ne servet ve mülke, ne de bir iktidara sahiptir."
Kafirlerin bunun gibi cahilce inanç ve düşünceleri tek tek çürütülür ve sonunda açıkça şöyle buyurulur: "Allah tektir. O hiç kimseyi evlat edinmemiştir ve O'ndan başka ilah yoktur. Hiç kimseye, bile bile dalâlet üzerinde ısrar etmiş birini, Allah'ın azabından kurtarması için şefaat etme yetkisi tanımamıştır. Allah, evlat edinmekten münezzehtir. O, kainatın tek yaratıcısıdır ve O'nun dışında herşey yaratılmıştır. Hiçbir şey zatında ve sıfatlarında O'na ortak olamaz. Allah indinde şefaat, ancak hak yolunda olanlar tarafından, yine bu yolda olmak için çaba göstermiş olanlara edilir.
Otoritelerin çoğunluğuna göre, (9. sure -Tevbe- hariç bütün surelerin başında yer alan) bu ifade Fâtiha'nın ayrılmaz bir parçasını oluşturur. Bu nedenle 1. ayet olarak numaralandırılmıştır. Bütün diğer örneklerde ise besmele, surelerin başında yer alır ve fakat ayet sayılmaz. Rahmân ve Rahîm ilahî s...
Otoritelerin çoğunluğuna göre, (9. sure -Tevbe- hariç bütün surelerin başında yer alan) bu ifade Fâtiha'nın ayrılmaz bir parçasını oluşturur. Bu nedenle 1. ayet olarak numaralandırılmıştır. Bütün diğer örneklerde ise besmele, surelerin başında yer alır ve fakat ayet sayılmaz. Rahmân ve Rahîm ilahî sıfatlarının her ikisi de "bağışlama", "merhamet", "şefkat" anlamına gelen ve fakat daha da kapsayıcı bir mana ifade eden rahmet isminden (bu ismin masdarından) türetilmişlerdir. İlk zamanlardan bu yana İslam alimleri, bu iki terimi birbirinden ayıran anlam nüanslarını tanımlamaya çalışmışlardır. Bu açıklamaların en ikna edici ve sade olanı İbni Kayyım'a aittir (Menâr I, 48'den naklen): (Ona göre,) Rahmân terimi, Allah'ın Varlığı kavramında içkin (mündemiç) bulunan ve ondan koparılması mümkün olmayan rahmet saçıcılığı vasfını kapsarken, Rahîm, bu rahmetin O'nun mahlukatı üzerindeki tezahürünü ve onlar üzerindeki etkisini, başka bir deyişle O'nun aktivite (faaliyet) tarafını ifade eder.
Adını 35. ayetinde geçen zuhruf kelimesinden alan bu sure, ilahlığın, hangi şekilde olursa olsun, Allah'tan başka bir şeye veya kişiye yakıştırılmasının yalnız manevî olarak tahrip edici bir şey olmadığı, ama aynı zamanda mantıksal olarak da kabul edilemez olduğu ilkesinin vurgulanmasına tahsis edilmiştir. Ayrıca, bütün bu manevî sapmaların, kural olarak, insanların atalarının inancına körü körüne sarılmasının bir sonucu olduğu gerçeği vurgulanmaktadır: "Biz atalarımızı bir inanç üzerinde bulduk ve ancak onların izinden giderek doğru yolu buluruz" (ayet 22 ve biraz farklı bir ifadeyle ayet 23).
Hâ-Mîm. (1)
1 - Bkz. Ek II.
43:1
2
وَالْكِتَابِ الْمُب۪ينِۙ ٢
Vel kitâbil mubîni.
(2-3) Apaçık kitaba andolsun ki biz onu iyice anlayasınız diye Arapça bir Kur'an yaptık.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
DÜŞÜN özünde apaçık olan ve hakikati bütün açıklığıyla ortaya seren bu ilahî fermanı: (2)
2 - Mübîn teriminin bu şekildeki çevirisi konusunda bkz. 12:1, not 2.
Ve innehu fî ummil kitâbi ledeynâ le alîyyun hakîm(hakîmun).
Gerçekten o bizim nezdimizde bulunan ana kitapta mevcut yüce ve hikmet dolu bir kitaptır.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
Ve o, katımızda bulunan bütün vahiylerin kaynağında[n çıkmış]tır; (4) o, gerçekten yücedir, hikmet doludur. 4 - Karş. 13:39'un son cümleciği -"vahiylerin kaynağı (umm) O'nun katındadır (indehû)". Umm terimi (lafzen, "anne"), çoğu zaman, "kaynak" veya "menşe" (asl) ve bazan da -3:7'de olduğu gibi- "...
Ve o, katımızda bulunan bütün vahiylerin kaynağında[n çıkmış]tır; (4) o, gerçekten yücedir, hikmet doludur.
4 - Karş. 13:39'un son cümleciği -"vahiylerin kaynağı (umm) O'nun katındadır (indehû)". Umm terimi (lafzen, "anne"), çoğu zaman, "kaynak" veya "menşe" (asl) ve bazan da -3:7'de olduğu gibi- "öz" anlamlarında kullanılmıştır. Bu bağlamda yalnızca ilk anlamı uygun düşmektedir. Bkz. ayrıca 85. surenin son ayeti ile ilgili not 11.
E fe nadribu ankumuz zikre safhan en kuntum kavmen musrifîn(musrifîne).
Siz haddi aşan bir kavim oldunuz diye Kur'an'ı size göndermekten vaz mı geçelim?— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
[SİZ EY hakikati inkar edenler!] Kendi kişiliğinizi harcayan insanlar olduğunuzu göre göre bu hatırlatma ve uyarıyı sizden tamamen geri mi çekelim? (5) 5 - Müsrif teriminin bu şekildeki çevirisi ("kendi kişiliğini harcayan") için bkz. 10:12'nin son cümlesi ile ilgili not 21. Yukarıdaki belâgat gereğ...
[SİZ EY hakikati inkar edenler!] Kendi kişiliğinizi harcayan insanlar olduğunuzu göre göre bu hatırlatma ve uyarıyı sizden tamamen geri mi çekelim? (5)
5 - Müsrif teriminin bu şekildeki çevirisi ("kendi kişiliğini harcayan") için bkz. 10:12'nin son cümlesi ile ilgili not 21. Yukarıdaki belâgat gereği olan soru, kendi cevabını olumsuz olarak kendisi vermekte ve Allah'ın vahiyleri aracılığıyla günahkarları "uyarmak"tan asla vazgeçmeyeceğine ve tevbeleri daima kabul edeceğine işaret etmektedir.
Ve le in seeltehum men halakas semâvâti vel arda le yekûlunne halakahunnel azîzul alîm(alîmu).
Eğer sen onlara: «Gökleri ve yeri kim yarattı?» diye sorsan elbette: «Onları çok güçlü ve herşeyi bilen Allah yarattı.» derler.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
İşte böyle, şayet (7) onlara da "Gökleri ve yeri yaratan kimdir?" diye sorarsan hiç tereddüt etmeden "Kudret Sahibi Olan, Her Şeyi Bilen [Allah]tır" cevabını verecekler.
Allah gökten belli bir ölçüye göre su indirdi. Biz onunla ölü bir memlekete yeniden hayat verdik. İşte siz de kabirlerinizden böyle diriltilip çıkarılacaksınız.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
O'dur gökten gerekli miktarda suyu tekrar tekrar (9) indiren: işte, Biz [nasıl] onunla ölü toprağa hayat veriyorsak, siz de böyle [öldükten sonra] yeniden sahneye çıkarılacaksınız. < br> 9 - Nezzele gramatik kalıbı, burada yeniden vuku bulmaya işaret ettiğinden "tekrar tekrar" şeklinde çevrilm...
O'dur gökten gerekli miktarda suyu tekrar tekrar (9) indiren: işte, Biz [nasıl] onunla ölü toprağa hayat veriyorsak, siz de böyle [öldükten sonra] yeniden sahneye çıkarılacaksınız. < br>
9 - Nezzele gramatik kalıbı, burada yeniden vuku bulmaya işaret ettiğinden "tekrar tekrar" şeklinde çevrilmiştir.
Allah bütün çiftleri yaratmıştır. Sizin için bineceğiniz gemiler ve hayvanlar var etmiştir.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
Ve O bütün karşıtları (da) yaratandır. (10) O'dur bütün gemileri ve hayvanları binmeniz için sizin hizmetinize veren; 10 - Lafzen, "bütün çiftleri". Bazı müfessirler, ezvâc terimini bu bağlamda "türler" ile eş anlamlı görmüşlerdir (Beğavî, Zemahşerî, Beydâvî, İbni Kesîr): Yani, yukarıdaki ifadeyi, A...
Ve O bütün karşıtları (da) yaratandır. (10) O'dur bütün gemileri ve hayvanları binmeniz için sizin hizmetinize veren;
10 - Lafzen, "bütün çiftleri". Bazı müfessirler, ezvâc terimini bu bağlamda "türler" ile eş anlamlı görmüşlerdir (Beğavî, Zemahşerî, Beydâvî, İbni Kesîr): Yani, yukarıdaki ifadeyi, Allah her türlü eşyayı, varlığı ve olguyu yaratandır anlamında almışlardır. Diğerleri (mesela Taberî), bu ifadede bütün varlıklar evreninde aşikar olan çift-kutupluluğa bir atıf görür. İbni Abbâs (Râzî tarafından nakledildiğine göre) bunun genelde "tatlı ve acı, beyaz ve siyah, dişi ve erkek" gibi karşıtlıkları ve genelde karşıtlık kavramını gösterdiği kanaatindedir. Râzî buna bir ilavede bulunur ve varlıklar âlemindeki her şeyin "yüksek ve alçak, sol ve sağ, ön ve arka, geçmiş ve gelecek, varlık ve sıfat vb. gibi" bir tamamlayıcıya sahip olduğunu, oysa Allah'ın -yalnız O'nun- benzersiz olduğunu ve "karşıt" veya "benzer" veya "tamamlayıcı" olarak tanımlanabilecek her şeyden uzak bulunduğunu söyler. Bu nedenle, yukarıdaki cümle, "Hiçbir şey O'na denk tutulamaz" ifadesinin (112:4) bir yankısıdır.
Li testevû alâ zuhûrihî summe tezkurû ni’mete rabbikum izesteveytum aleyhi, ve tekûlû subhânellezî sehhare lenâ hâzâ ve mâ kunnâ lehu mukrinîn(mukrinîne).
Siz onların sırtına binip üzerlerine yerleştiğiniz zaman, Rabbinizin nimetini anarak şöyle diyesiniz: «Bunları bizim hizmetimize veren Allah'ı tenzih ve tesbih ederiz. Yoksa bizim bunlara gücümüz yetmezdi.»— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
böyle yapar ki onlara hükmedesiniz (11) ve ne zaman onlardan yararlanırsanız Rabbinizin nimetlerini hatırlayıp "[Bütün] bunları bizim hizmetimize veren O ne yücedir, çünkü [O olmasaydı] biz bunu elde edemezdik; 11 - Lafzen, "sırtlarında oturasınız" -yani, bütün klasik müfessirlere göre, yukarıda zik...
böyle yapar ki onlara hükmedesiniz (11) ve ne zaman onlardan yararlanırsanız Rabbinizin nimetlerini hatırlayıp "[Bütün] bunları bizim hizmetimize veren O ne yücedir, çünkü [O olmasaydı] biz bunu elde edemezdik;
11 - Lafzen, "sırtlarında oturasınız" -yani, bütün klasik müfessirlere göre, yukarıda zikredilen hayvanların ve gemilerin "sırtları"nda. Tekil "onun" zamiri, "bindiğiniz her şey" (mâ terkebûn), ya da başka bir ifadeyle, "taşımada kullandığınız veya kullanabileceğiniz her şey" kavramında somutlaşan kollektif varlığa yöneliktir. Li-testevû ifadesini "onlara hükmedesiniz" şeklinde çevirmeme gelince, istevâ (lafzen, "kendini oturttu/yerleştirdi") fiilinin çoğu zaman benim kabul ettiğim muhtevaya sahip olduğuna işaret etmek isterim: bkz. Cevherî, Râğıb ve Lisânu'l-Arab, sevâ maddesi aynı zamanda Lane IV, 1478.
43:13
14
وَاِنَّٓا اِلٰى رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ ٤١
Ve innâ ilâ rabbinâ le munkalibûn(munkalibûne).
«Gerçekten biz Rabbimize döneceğiz.»— E.H.Yazır (S-2)
Ve cealû lehu min ibâdihî cuz’â(cuz’en), innel insâne le kefûrun mubîn(mubînun).
Buna rağmen insanlar, Allah'ın kullarından bir kısmını O'nun bir parçası saydılar. Gerçekten de insan apaçık bir nankördür.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
AMA hâlâ (12) O'na bir çocuk yakıştırırlar, üstelik yarattıklarından birini! (13) Belli ki, (böyle düşünen) insan şükretmeyi terk etmiş bir nankördür! 12 - Yani, çoğu insanın var olan her şeyi Allah'ın yarattığını kolaylıkla kabul ettiği (yukarıda 9. ayet) gerçeğine rağmen bazıları O'nun eşsizliğini...
AMA hâlâ (12) O'na bir çocuk yakıştırırlar, üstelik yarattıklarından birini! (13) Belli ki, (böyle düşünen) insan şükretmeyi terk etmiş bir nankördür!
12 - Yani, çoğu insanın var olan her şeyi Allah'ın yarattığını kolaylıkla kabul ettiği (yukarıda 9. ayet) gerçeğine rağmen bazıları O'nun eşsizliğini, benzersizliğini unutmaya yatkındırlar.
13 - Lafzen, "O'na [bazı] kullarından (ibâd) bir parça isnad ederler": karş. 6:100 ve ilgili notlar. Cüz' ismi (lafzen, "parça") burada açıkça, "çocuk" kavramında işaret edildiği gibi, "Kendinden bir parça"yı gösterir: ifadeyi yukarıdaki şekilde çevirmemin sebebi budur. Diğer taraftan, eğer cüz' ismi lafzî anlamıyla alınırsa yukarıdaki cümle (Râzî'nin de belirttiği gibi) daha genel bir anlam kazanır: yani "onlar, O'nun ulûhiyyetinden bir parçayı O'nun tarafından yaratılan bazı varlıklara yakıştırırlar." Ama ayetin Allah'a "soy/çocuk" isnad edilmesine açıkça işaret eden siyâkı-sibâkı, benim çevirimin daha uygun olduğunu gösterir.
Emittehaze mimmâ yahluku benâtin ve asfâkum bil benîn(benîne).
Yoksa O, yarattıklarından kendisine kızlar edindi de erkek çocukları size mi seçti?— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
Yoksa, [düşünüyor musunuz ki] O, yarattıkları arasından kız çocukları kendisi için seçti ve size erkek çocukları bıraktı? (14) 14 - Burada hitab edilen halkın, bazı dişi tanrılarının ve meleklerin "Allah'ın kızları" olduklarına inanan müşrik Araplar olduğu unutulmamalıdır. Bu ayet, İslam öncesi Arap...
Yoksa, [düşünüyor musunuz ki] O, yarattıkları arasından kız çocukları kendisi için seçti ve size erkek çocukları bıraktı? (14)
14 - Burada hitab edilen halkın, bazı dişi tanrılarının ve meleklerin "Allah'ın kızları" olduklarına inanan müşrik Araplar olduğu unutulmamalıdır. Bu ayet, İslam öncesi Araplar'ın, kızları yalnızca bir yük olarak ve kız çocuk sahibi olmayı bir aşağılanma olarak görmeleri karşısında açıkça ince bir alay çağrışımına sahiptir. (Karş. bu bağlamda 16:57-59.)
Ve izâ buşşire ehaduhum bi mâ darabe lir rahmâni meselen zalle vechuhu musvedden ve huve kezîm(kezîmun).
Onlardan biri Rahman olan Allah'a isnad ettiği kız çocuğu ile müjdelendiği zaman yüzü simsiyah kesilir de öfkesinden yutkunur durur.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
Nitekim onlardan birine, Rahmân'a kolayca isnad ettiği (15) [çocuğun doğumu] müjdelenirse, yüzü kararır ve içi öfkeyle dolar: 15 - Lafzen, "Rahmân'ın bir benzeri [yahut "Rahmân için düşünülebilir bir şey"] olarak gördüğü"nü: yani, kız çocuklarını; ki bu yakıştırma, çocuk ile babası arasında "benzerl...
Nitekim onlardan birine, Rahmân'a kolayca isnad ettiği (15) [çocuğun doğumu] müjdelenirse, yüzü kararır ve içi öfkeyle dolar:
15 - Lafzen, "Rahmân'ın bir benzeri [yahut "Rahmân için düşünülebilir bir şey"] olarak gördüğü"nü: yani, kız çocuklarını; ki bu yakıştırma, çocuk ile babası arasında "benzerlik" iddiasına telmihte bulunmaktadır.
E ve men yuneşşeu fîl hılyeti ve huve fîl hısâmi gayru mubîn(mubînin).
Yoksa onlar, süs ve zinet içerisinde yetiştirilip de mücadelede erkek gibi kendisini savunmaya açık olmayan kızları mı O'na isnad ediyorlar?— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
"Ne!" (diye şaşkınlıkla sorar), "[Bir kız sahibi mi oldum-] [yalnız] süs için var olan bir kız?" (16) Bunun üzerine kendini belli belirsiz bir iç çatışmanın içinde bulur. (17) 16 - Yani, İslam öncesi Araplar'ın gözünde kişinin hayatını "güzelleştirmek/süslemek"ten başka bir fonksiyonu olmayan biri. ...
"Ne!" (diye şaşkınlıkla sorar), "[Bir kız sahibi mi oldum-] [yalnız] süs için var olan bir kız?" (16) Bunun üzerine kendini belli belirsiz bir iç çatışmanın içinde bulur. (17)
16 - Yani, İslam öncesi Araplar'ın gözünde kişinin hayatını "güzelleştirmek/süslemek"ten başka bir fonksiyonu olmayan biri.
17 - Lafzen, "kendini görünmeyen (ğayr-i mübîn) bir çatışmanın içinde bulur" -yani, kendi bilincine tam yerleştiremediği bir iç çatışmanın: karş. 16:59 -"bu zillete rağmen, şimdi onu acaba tutsun mu, yoksa toprağa mı gömsün [diye düşünür]." (Bkz. ayrıca, özellikle ilgili not 66.)
Ve cealûl melâiketellezîne hum ibâdur rahmâni inâsâ(inâsen), e şehidû halkahum, setuktebu şehâdetuhum ve yus’elûn(yus’elûne).
Onlar Rahman olan Allah'ın kulları olan melekleri de dişi saydılar. Onlar meleklerin yaratılışını gördüler mi? Onların şahitlikleri yazılacak ve onlar sorguya çekileceklerdir.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
Ve onlar meleklerin (de) -ki Rahmân tarafından yaratılan varlıklardır- (18) dişi olduklarını iddia ederler: [yoksa] onların yaratılışını gördüler mi? Onların bu saçma iddiası (19) kaydedilecek ve böyleleri [Hesap Günü bundan dolayı] yargılanacaklar! 18 - Yahut: "onlar yalnızca Rahmân'a ibadet edenle...
Ve onlar meleklerin (de) -ki Rahmân tarafından yaratılan varlıklardır- (18) dişi olduklarını iddia ederler: [yoksa] onların yaratılışını gördüler mi? Onların bu saçma iddiası (19) kaydedilecek ve böyleleri [Hesap Günü bundan dolayı] yargılanacaklar!
18 - Yahut: "onlar yalnızca Rahmân'a ibadet edenlerdir [veya O'nun "mahlukatıdır (ibâd)"]; her iki durumda da onların yaratılmış oldukları ve bu sebeple ilah/tanrı olmadıkları vurgulanır.
19 - Lafzen, "onların şahitliği"; yani tabiat itibariyle ruhî olan (Râzî) ve bu nedenle bir cinsiyet taşımayan meleklerin "cinsiyet"i konusunda.
Ve kâlû lev şâer rahmânu mâ abednâhum, mâ lehum bi zâlike min ilmin in hum illâ yahrusûn(yahrusûne).
Onlar: «Eğer Rahman olan, Allah dileseydi, biz o meleklere tapmazdık.» dediler. Onların bu hususta hiçbir bilgileri yoktur. Onlar sadece yalan söylüyorlar.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
Onlar hâlâ: "Rahmân dilemiş ol[ma]saydı biz onlara asla tapmazdık!" diyorlar. [Ama] onlar [Rahmân'ın] böyle bir şey [istediği] hakkında bilgi sahibi değiller: Onlar sadece zannediyorlar. (20) 20 - Yani, gerçeklikten yoksun bulunan şeylerle ilgili hiçbir "bilgi"ye sahip değiller -çünkü Allah onların ...
Onlar hâlâ: "Rahmân dilemiş ol[ma]saydı biz onlara asla tapmazdık!" diyorlar. [Ama] onlar [Rahmân'ın] böyle bir şey [istediği] hakkında bilgi sahibi değiller: Onlar sadece zannediyorlar. (20)
20 - Yani, gerçeklikten yoksun bulunan şeylerle ilgili hiçbir "bilgi"ye sahip değiller -çünkü Allah onların günah işlemelerini "istemek" yerine, doğru ile yanlış arasında ahlakî bir tercih yapmayı onların serbest iradesine bırakmıştır. (Bkz. konu ile ilgili olarak 6. sure, 143. not.)
Em âteynâhum kitâben min kablihî fe hum bihî mustemsikûn(mustemsikûne).
Yoksa biz kendilerine bundan önce bir kitap verdik de onlar, ona mı sarılıyorlar?— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
Yoksa biz, bundan önce, kendilerine, hâlâ sıkı sıkıya sarıldıkları [aykırı] bir vahiy mi gönderdik? (21)
21 - Yani, insanın Allah'ın yanısıra başka varlıklara ibadet etmesine veya O'na "çocuk" isnad etmesine izin veren bir vahiy: kendi olumsuz cevabını da içinde bulunduran belâgat gereği bir soru.
Ve kezâlike mâ erselnâ min kablike fî karyetin min nezîrin illâ kâle mutrefûhâ innâ vecednâ âbâenâ alâ ummetin ve innâ alâ âsârihim muktedûn(muktedûne).
Ey Muhammed! Yine böyle biz senden önce de hangi memlekete bir uyarıcı göndermişsek, mutlaka oranın şımarık varlıklı kimseleri: «Biz babalarımızı bir din üzerinde bulduk, biz de onların izlerine uyarız.» dediler.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
İşte böyle: Biz, ne zaman, senden önce herhangi bir topluluğa bir uyarıcı gönderdiysek, halkın keyif ve haz peşinde koşan (22) kesimi daima şöyle dediler: "Biz atalarımızı bir inanç üzerinde bulduk, biz ancak onların izinden gideriz!" (23) 22 - Mutraf teriminin (tarafe fiilinden türetilmiştir) bu şe...
İşte böyle: Biz, ne zaman, senden önce herhangi bir topluluğa bir uyarıcı gönderdiysek, halkın keyif ve haz peşinde koşan (22) kesimi daima şöyle dediler: "Biz atalarımızı bir inanç üzerinde bulduk, biz ancak onların izinden gideriz!" (23)
22 - Mutraf teriminin (tarafe fiilinden türetilmiştir) bu şekilde çevrilmesi konusunda bk. 11:116 ile ilgili not 147.
23 - Râzî, bu pasaj ile ilgili yorumunda şunları söyler: "Kur'an'da başka hiçbir ayet olmasaydı bile, bu ayetler, [bir Müslüman'ın] başka bir kimsenin dini görüşlerini körü körüne, hiç sorgulamadan kabul etmesinin yanlışlığını (ibtâlu'l-kavl bi't-taklîd) göstermeye yeterdi: Çünkü Allah, [bu ayetlerde] sözkonusu hakikat inkarcılarının bu tavırlarını ne akıllarıyla ne de vahyedilmiş bir metnin açık otoritesine dayanarak oluşturmadıklarını, yalnızca atalarının ve kendilerinden önce gelip geçmiş olanların görüşlerini körü körüne kabul etmekle yetindiklerini açıklığa kavuşturmuştur: ve Allah bütün bunları itham edici ve aşağılayıcı bir dille işlemiştir".
Kâle e ve lev ci’tukum bi ehdâ mimmâ vecedtum aleyhi âbâekum, kâlû innâ bi mâ ursıltum bihî kâfirûn(kâfirûne).
Gönderilen uyarıcı; «Eğer size babalarınızı üzerinde bulduğunuz dinden daha doğrusunu getirmişsem de mi bana uymazsınız?» deyince, onlar: «Gerçekten biz sizin tebliğ için gönderildiğiniz şeyi tanımıyoruz.» dediler.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
[Bunun üzerine her peygamber] "Nasıl?" derdi, (24) "Atalarınızı inanır bulduğunuzdan daha iyi bir kılavuz getirmiş olsam da mı?" Berikiler, buna, "Sizin mesajlarınızda bir doğruluk payı olduğunu inkar ediyoruz!" diye cevap verirlerdi. 24 - Kur'an'ın bazı okunuşlarında (kıraat) bu ayetin ilk kelimesi...
[Bunun üzerine her peygamber] "Nasıl?" derdi, (24) "Atalarınızı inanır bulduğunuzdan daha iyi bir kılavuz getirmiş olsam da mı?" Berikiler, buna, "Sizin mesajlarınızda bir doğruluk payı olduğunu inkar ediyoruz!" diye cevap verirlerdi.
24 - Kur'an'ın bazı okunuşlarında (kıraat) bu ayetin ilk kelimesi, bir emir olarak kul ("de") şeklinde telaffuz edilmiş olmasına rağmen, bu çevirinin de esas aldığı Hafs b. Süleyman el-Esedî'nin kıraatinde kâle ("dedi" veya tekrarlanan bir vakıa olduğundan, "derdi") olarak telaffuz edilmiştir.
Ve iz kâle ibrâhîmu li ebîhi ve kavmihî innenî berâun mimmâ ta’budûn(ta’budûne).
Hani İbrahim babasına ve kavmine: «Gerçekten ben sizin taptığınız şeylerden uzağım.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
İBRAHİM, babasına ve halkına seslendi[ğinde bu gerçeği dikkate almıştı: (25) ] "Sizin taptıklarınıza tapmak benden uzak olsun! 25 - Yani, sadece ataların geleneği ile desteklenip meşrulaştırılan ve sadece belli bir çevrede geçerli olan dinî görüşlerin körü körüne benimsenmesinin ve onlar akıl ve/vey...
İBRAHİM, babasına ve halkına seslendi[ğinde bu gerçeği dikkate almıştı: (25) ] "Sizin taptıklarınıza tapmak benden uzak olsun!
25 - Yani, sadece ataların geleneği ile desteklenip meşrulaştırılan ve sadece belli bir çevrede geçerli olan dinî görüşlerin körü körüne benimsenmesinin ve onlar akıl ve/veya ilahî vahiy ile çelişse bile geçerli sayılmasının kabul edilmezliğini. Hz. İbrahim'in hakikati araştırması Kur'an'da defalarca söz konusu edilmiştir, özellikle de 6:74 vd. ile 21:51 vd.
43:26
27
اِلَّا الَّذ۪ي فَطَرَن۪ي فَاِنَّهُ سَيَهْد۪ينِ ٧٢
İllellezî fataranî fe innehu se yehdîn(yehdîne).
Ben ancak beni yaratana taparım. Şüphesiz ki O, beni doğru yola iletecektir.» dedi.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
Hiç kimse[ye tapmam], beni var etmiş olan hariç: beni doğru yola ileten O'dur!"
Bel metta’tu hâulâi ve âbâehum hattâ câehumul hakku ve resûlun mubîn(mubînun).
Doğrusu ben bunları da babalarını da kendilerine hak olan kitap ve gerçeği açıklayan bir peygamber gelinceye kadar faydalandırıp geçindirdim.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
Şimdi, [İbrahim'den sonra yaşamış olanlara gelince,] onlara -ve atalarına- her şeyi apaçık ortaya seren bir elçi aracılığıyla hakikati gönderinceye kadar istedikleri gibi yaşamalarına izin verdim: (26) 26 - Yani Allah, vahyedilmiş bir mesaj aracılığıyla doğru ile yanlışın anlamını açıklamadan önce, ...
Şimdi, [İbrahim'den sonra yaşamış olanlara gelince,] onlara -ve atalarına- her şeyi apaçık ortaya seren bir elçi aracılığıyla hakikati gönderinceye kadar istedikleri gibi yaşamalarına izin verdim: (26)
26 - Yani Allah, vahyedilmiş bir mesaj aracılığıyla doğru ile yanlışın anlamını açıklamadan önce, onlara herhangi bir ahlakî sorumluluk yüklemedi. Bu, öncelikle, Hz. Peygamber'in müşrik çağdaşlarına ve onların uzun müddet içinde yaşadıkları refaha/zenginliğe atıftır (karş. 21:44): ancak daha geniş anlamıyla bu pasaj, iyi ile kötü arasında nasıl ayrım yapacakları kendilerine açıkça gösterilmedikçe Allah'ın insanları yapabilecekleri yanlışlardan dolayı asla sorumlu tutmayacağına işaret eder (karş 6:131-132).
Sitemiz, ziyaretçi sayısını ölçmek için tarayıcınıza rastgele bir numara içeren bir çerez bırakır.
Reklam çerezi kullanmıyoruz, verilerinizi kimseyle paylaşmıyoruz.
Ayrıntılar