Otoritelerin çoğunluğuna göre, (9. sure -Tevbe- hariç bütün surelerin başında yer alan) bu ifade Fâtiha'nın ayrılmaz bir parçasını oluşturur. Bu nedenle 1. ayet olarak numaralandırılmıştır. Bütün diğer örneklerde ise besmele, surelerin başında yer alır ve fakat ayet sayılmaz. Rahmân ve Rahîm ilahî s...
Otoritelerin çoğunluğuna göre, (9. sure -Tevbe- hariç bütün surelerin başında yer alan) bu ifade Fâtiha'nın ayrılmaz bir parçasını oluşturur. Bu nedenle 1. ayet olarak numaralandırılmıştır. Bütün diğer örneklerde ise besmele, surelerin başında yer alır ve fakat ayet sayılmaz. Rahmân ve Rahîm ilahî sıfatlarının her ikisi de "bağışlama", "merhamet", "şefkat" anlamına gelen ve fakat daha da kapsayıcı bir mana ifade eden rahmet isminden (bu ismin masdarından) türetilmişlerdir. İlk zamanlardan bu yana İslam alimleri, bu iki terimi birbirinden ayıran anlam nüanslarını tanımlamaya çalışmışlardır. Bu açıklamaların en ikna edici ve sade olanı İbni Kayyım'a aittir (Menâr I, 48'den naklen): (Ona göre,) Rahmân terimi, Allah'ın Varlığı kavramında içkin (mündemiç) bulunan ve ondan koparılması mümkün olmayan rahmet saçıcılığı vasfını kapsarken, Rahîm, bu rahmetin O'nun mahlukatı üzerindeki tezahürünü ve onlar üzerindeki etkisini, başka bir deyişle O'nun aktivite (faaliyet) tarafını ifade eder.
Adını 98. ayetinde bir tek kere sözü geçen "Yûnus toplumu"ndan alan bu surenin hemen hemen tamamı Mekke'de ve muhtemelen Hz. Peygamber'in Medine'ye hicretinden ancak bir yıl kadar öncesine giden bir dönem içinde vahyedilmiştir. Bazı otoriteler 40. ayetle 94 ve 95. ayetlerin Medine dönemine ait olduğu görüşünde iseler de bu konuda inandırıcı bir delil bulunmamaktadır. Öte yandan, surenin, iniş sırasına göre 17. sure (İsrâ') ile 11. sure (Hûd) arasında yer aldığı konusunda herhangi bir ihtilaf yok gibidir. Yûnus suresinin merkezî teması vahiy olgusunun kendisidir ve sure boyunca, özellikle, Kur'an'ın Muhammed (s)'e indirilen bir vahiyden başka bir şey olmadığı ve dolayısıyla o'nun, hakkı inkar edenlerin ileri sürdükleri gibi (15-17, 37-38 ve 94. ayetler), Muhammed (s) tarafından "uydurulmuş" ve sonra da yine o'nun tarafından Allah'a yakıştırılmış düzmece bir kitap olmadığı, olamayacağı üzerinde durulmaktadır. Surenin bu tema çevresinde örülen dokusu, hemen hepsi gönderildikleri toplumların çoğunluğu tarafından reddedilmiş, yalanlanmış önceki peygamberlere ilişkin atıflarla örülmüş ve bütün bunlarla, asıl verilmek istenen mesaj, İslam'ın temel ilke ve öğretileri, çok yönlü olarak sergilenmiştir: bu cümleden olarak, Allah'ın birliği, eşsiz-ortaksız olduğu, mutlak ve sınırsız kudreti; insanoğluna indirdiği vahyin sürekliliği (sonrakinin öncekini teyid ve tekid etmesi); ölümden sonra dirilmenin, Allah'ın nihaî yargısının kesinliği, kaçınılmazlığı ve nihaî bir uyarma ve hatırlatma olarak da (108. ayette) "her kim ki doğru yolu izlemeyi seçerse, bunu kendi lehine seçmiş olacaktır; ve her kim ki sapıklığı seçerse bunu kendi aleyhine seçmiş olacaktır" gerçeği ortaya konmuştur.
Elif-Lâm-Râ. (1) BUNLAR hikmetle (2) dolu olan ilahî kitabın ayetleridir.
1 - Bkz. Ek II.
2 - Canlı bir varlığı nitelediği zaman "hakîm" sözcüğüyle çevirilmesi mümkün olan hikmet terimi burada hikmet taşıyan, hikmet bildiren şey ya da vasıta anlamına geliyor. Bazı klasik müfessirler (Taberî gibi) burada sözü geçen "ilahî kitap"tan kasdın bir bütün olarak Kur'ân olduğu görüşündeyken, diğerleri (Zemahşerî gibi) bununla özellikle bu surenin işaret edilmiş olduğu görüşündedirler. Sonraki ayetler gözönünde bulundurulacak olursa, ilk görüş bize daha tercihe şayan görünüyor.