Adını, 71 ve 73. âyetlerde geçen mümin ve kâfirlerin oluşturduğu topluluklar anlamına gelen "zümer" kelimesinden almıştır.
Kaynak: Ebu'l A'lâ Mevdûdî · Tefhîmu'l-Kur'an
Nüzul Zamanı
Bu surenin 10. ayetinde "Allah'ın arzı geniştir" şeklinde bir ifade geçmektedir. Bu ifade, surenin müslümanların Habeşistan'a hicret etmelerinden önce nazil olduğuna bir karine teşkil etmektedir. Nitekim bazı rivayetlerde (Ruhu'l-Meani, c: 23, sh: 226) Hz. Cafer bin Ebi Talib ve arkadaşlarının Habeşistan'a hicret etme niyetleri üzerine nazil olduğu bildirilmektedir.
Kaynak: Ebu'l A'lâ Mevdûdî · Tefhîmu'l-Kur'an
Surenin Konusu
Surenin tümü çok güzel bir hitabet örneğidir. Bu sure, Mekke'de müşriklerin müslümanlara karşı aşırı zulüm, şiddet ve düşmanlık havası estirdikleri bir dönemde nazil olmuştur. Genelde Mekke'deki müşriklere, yani Kureyşlilere hitap eden surede yer yer mü'minlere de seslenilmiştir. Hz. Peygamber'in (s.a) yaptığı çağrının esasları açıklanırken, insanın halisane sadece Allah'a kulluk etmesi ve başkalarına kulluk etmemek suretiyle de şirkten kaçınılması öğütlenmiştir. Bu husus sure boyunca tekrarlanarak, değişik uslûplarla aktarılmış, tevhidin hakikatı, onu kabul etmenin yararları, şirkin bâtıllığı ve kötü sonuçları birer birer vurgulanmıştır. Ayrıca insanlara şirkten vazgeçmeleri ve Allah'ın rahmetine sığınmaları için, çağrıda bulunulurken, mü'minlere de, "Bir beldede mü'min olarak yaşamanız mümkün değilse hicret edin ve imanınızı korumak için Allah'ın geniş olan arzına yayılın. Sabrettiğiniz için Allah sizleri mükafatlandıracaktır" denilerek kendilerine yol gösterilmektedir. Ayrıca, kâfirlerin kendisinden herhangi bir taviz beklememesi için, Hz. Peygamber'e (s.a) , onlar ne yaparlarsa yapsınlar, yine de, yoluna devam edeceğini bildiren tavrını, açıkça ortaya koyması emrediliyor.
Kaynak: Ebu'l A'lâ Mevdûdî · Tefhîmu'l-Kur'an
39
Yığınlar · Mekke
الزمر
75
Sure Adı Açıklaması
Adını, 71 ve 73. âyetlerde geçen mümin ve kâfirlerin oluşturduğu topluluklar anlamına gelen "zümer" kelimesinden almıştır.
Kaynak: Ebu'l A'lâ Mevdûdî · Tefhîmu'l-Kur'an
Nüzul Zamanı
Bu surenin 10. ayetinde "Allah'ın arzı geniştir" şeklinde bir ifade geçmektedir. Bu ifade, surenin müslümanların Habeşistan'a hicret etmelerinden önce nazil olduğuna bir karine teşkil etmektedir. Nitekim bazı rivayetlerde (Ruhu'l-Meani, c: 23, sh: 226) Hz. Cafer bin Ebi Talib ve arkadaşlarının Habeşistan'a hicret etme niyetleri üzerine nazil olduğu bildirilmektedir.
Kaynak: Ebu'l A'lâ Mevdûdî · Tefhîmu'l-Kur'an
Surenin Konusu
Surenin tümü çok güzel bir hitabet örneğidir. Bu sure, Mekke'de müşriklerin müslümanlara karşı aşırı zulüm, şiddet ve düşmanlık havası estirdikleri bir dönemde nazil olmuştur. Genelde Mekke'deki müşriklere, yani Kureyşlilere hitap eden surede yer yer mü'minlere de seslenilmiştir. Hz. Peygamber'in (s.a) yaptığı çağrının esasları açıklanırken, insanın halisane sadece Allah'a kulluk etmesi ve başkalarına kulluk etmemek suretiyle de şirkten kaçınılması öğütlenmiştir. Bu husus sure boyunca tekrarlanarak, değişik uslûplarla aktarılmış, tevhidin hakikatı, onu kabul etmenin yararları, şirkin bâtıllığı ve kötü sonuçları birer birer vurgulanmıştır. Ayrıca insanlara şirkten vazgeçmeleri ve Allah'ın rahmetine sığınmaları için, çağrıda bulunulurken, mü'minlere de, "Bir beldede mü'min olarak yaşamanız mümkün değilse hicret edin ve imanınızı korumak için Allah'ın geniş olan arzına yayılın. Sabrettiğiniz için Allah sizleri mükafatlandıracaktır" denilerek kendilerine yol gösterilmektedir. Ayrıca, kâfirlerin kendisinden herhangi bir taviz beklememesi için, Hz. Peygamber'e (s.a) , onlar ne yaparlarsa yapsınlar, yine de, yoluna devam edeceğini bildiren tavrını, açıkça ortaya koyması emrediliyor.
Bu kitabın indirilişi, Azîz ve Hakîm olan Allah tarafındandır.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
Otoritelerin çoğunluğuna göre, (9. sure -Tevbe- hariç bütün surelerin başında yer alan) bu ifade Fâtiha'nın ayrılmaz bir parçasını oluşturur. Bu nedenle 1. ayet olarak numaralandırılmıştır. Bütün diğer örneklerde ise besmele, surelerin başında yer alır ve fakat ayet sayılmaz. Rahmân ve Rahîm ilahî s...
Otoritelerin çoğunluğuna göre, (9. sure -Tevbe- hariç bütün surelerin başında yer alan) bu ifade Fâtiha'nın ayrılmaz bir parçasını oluşturur. Bu nedenle 1. ayet olarak numaralandırılmıştır. Bütün diğer örneklerde ise besmele, surelerin başında yer alır ve fakat ayet sayılmaz. Rahmân ve Rahîm ilahî sıfatlarının her ikisi de "bağışlama", "merhamet", "şefkat" anlamına gelen ve fakat daha da kapsayıcı bir mana ifade eden rahmet isminden (bu ismin masdarından) türetilmişlerdir. İlk zamanlardan bu yana İslam alimleri, bu iki terimi birbirinden ayıran anlam nüanslarını tanımlamaya çalışmışlardır. Bu açıklamaların en ikna edici ve sade olanı İbni Kayyım'a aittir (Menâr I, 48'den naklen): (Ona göre,) Rahmân terimi, Allah'ın Varlığı kavramında içkin (mündemiç) bulunan ve ondan koparılması mümkün olmayan rahmet saçıcılığı vasfını kapsarken, Rahîm, bu rahmetin O'nun mahlukatı üzerindeki tezahürünü ve onlar üzerindeki etkisini, başka bir deyişle O'nun aktivite (faaliyet) tarafını ifade eder.
Mekke döneminin ortalarında nazil olan bu sure, adını 71 ve 73. ayetlerinde geçen zümerâ ("zümreler/topluluklar halinde") kelimesinden alır. Ana tema, tabiatın bütün tezahürlerinde mevcut olan Allah'ın varlığının ve birliğinin kanıtlarıdır; ve buradan, yalnızca O'nun insanın kaderini belirleyebileceğine ve yalnızca O'na karşı insanın sorumlu olacağına geçilmektedir. Temel fikir, 53. ayette ifade edilmiştir: "Ey kendilerine karşı haddi aşan kullarım! Allah'ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin: Allah bütün günahları bağışlar", yani ölmeden önce pişmanlık duyanların günahlarını. Bundan sonra surenin büyük bölümü, Son Saat'in ve Hesap Günü'nün teşbîhleriyle doludur; çünkü "Allah bu yolla kulların(ın kalbin)e korku salar" (ayet 16), tıpkı iyi kullarına "Rablerinin katında her dilediklerini bulacakları"nı vaad etmesi gibi (ayet 34).
BU ilahî kelâmın indirilişi, güç ve hikmet Sahibi olan Allah'tandır:
E lâ lillâhid dînul hâlis(hâlisu), vellezînettehazû min dûnihî evliyâ, mâ na’buduhum illâ li yukarribûnâ ilallâhi zulfâ, innallâhe yahkumu beynehum fî mâ hum fîhi yahtelifûn(yahtelifûne), innallâhe lâ yehdî men huve kâzibun keffâr(keffârun).
İyi bil ki, halis din ancak Allah'ındır. O'ndan başka birtakım dostlar tutanlar da şöyle demektedirler: «Biz onlara sadece bizi Allah'a daha çok yaklaştırsınlar diye ibadet ediyoruz.» Şüphe yok ki Allah, onların aralarında ihtilaf edip durdukları şeyde hükmünü verecektir. Herhalde yalancı ve nankör olan kimseyi Allah doğru yola çıkarmaz.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
Halis inancın yalnız Allah'a yönelmesi gerekmez mi? O'ndan başkasını dost ve koruyucu edinenler, "Biz bunlara sırf bizi Allah'a daha çok yaklaştırsınlar diye kulluk ediyoruz!" [derler]. (1) Şüphesiz Allah, [Kıyamet Günü] onlar arasında (2) [hakikatten saptıkları] her konuda mutlaka hüküm verecektir:...
Halis inancın yalnız Allah'a yönelmesi gerekmez mi? O'ndan başkasını dost ve koruyucu edinenler, "Biz bunlara sırf bizi Allah'a daha çok yaklaştırsınlar diye kulluk ediyoruz!" [derler]. (1) Şüphesiz Allah, [Kıyamet Günü] onlar arasında (2) [hakikatten saptıkları] her konuda mutlaka hüküm verecektir: çünkü Allah, [kendi kendine] yalan söyleyen (3) ve inatla nankörlük yapan hiç kimseyi rahmetiyle doğru yola ulaştırmaz!
1 - Bu değinme, yalnız azîzlere/velîlere, meleklere ve "putlaştırılmış" kişilere tapınma ile sınırlı olmayıp aynı zamanda bunların sembollerine (heykel, resim, mumya, vb.) ve hayatta olmayan kişilerin gerçek veya temsîlî kabirlerine tapınmayı da kapsamaktadır. Bütün bu uygulamalar, tapınmada bulunanın, kendisi ile Allah arasında "aracılık" umuduna dayandığından Allah'ın ilim ve adalet sıfatlarıyla çelişir ve bundan dolayı, -yaygın bir kabul görmesine rağmen- Kur'an tarafından şiddetle reddedilir.
2 - Yani, kulluk edenler ile onları saptıran ruhanî liderleri arasında (karş. 34:31-33).
Lev erâdallâhu en yettehıze veleden lastafâ mimmâ yahluku mâ yeşâu subhâneh(subhânehu), huvallâhul vâhıdul kahhâr(kahhâru).
Eğer Allah bir çocuk edinmek isteseydi, elbette yaratacağından, dileyeceğini seçecekti. Ama o bundan münezzehtir. O, tek ve kahredici olan Allah'tır.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
Eğer Allah bir evlat edinmek isteseydi, yarattıklarından dilediği herhangi birini seçebilirdi; [fakat] O, kudret ve ihtişamında sınırsızdır! (4) O, Tek Allah'tır: bütün mevcudat üzerinde mutlak otorite Sahibi! 4 - Bunun anlamı şudur: Allah sonsuz kudret Sahibi olduğundan dilediği her şeyi yapabilir ...
Eğer Allah bir evlat edinmek isteseydi, yarattıklarından dilediği herhangi birini seçebilirdi; [fakat] O, kudret ve ihtişamında sınırsızdır! (4) O, Tek Allah'tır: bütün mevcudat üzerinde mutlak otorite Sahibi!
4 - Bunun anlamı şudur: Allah sonsuz kudret Sahibi olduğundan dilediği her şeyi yapabilir veya dilediğine sahip olabilir. Demek ki eğer isteseydi "Kendine bir çocuk edinebilirdi" (Hz. İsa'nın "Allah'ın oğlu" olduğu şeklindeki Hristiyan doktrinine işaret). Ancak O, "sınırsız kudret ve ihtişam Sahibi" olduğundan -yani tam bir mükemmeliyete sahip ve bütün eksikliklerden münezzeh olduğundan- haddizatında (ipso facto) çocuk edinme isteği veya ihtiyacının taşıdığı noksanlıktan da uzaktır, bu da O'nun bir "erkek çocuk" sahibi olması ihtimalini mantıksal olarak dışlamaktadır. (Karş. 6:100'ün son cümlesi ve ilgili not 88).
Halakas semâvâti vel arda bil hakk(hakkı), yukevvirul leyle alen nehâri ve yukevvirun nehâre alel leyli ve sehhareş şemse vel kamer(kamere), kullun yecrî li ecelin musemmâ(musemmen), e lâ huvel azîzul gaffâr(gaffâru).
O, gökleri ve yeri hak ile yarattı, geceyi gündüzün üstüne sarıyor, gündüzü de gecenin üstüne sarıyor. Güneşi ve ay'ı emrine âmade kılmış, her biri belli bir süreye kadar akıp gitmektedir. İyi bil ki, çok güçlü ve çok bağışlayıcı olan ancak O'dur.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
O, gökleri ve yeri [derunî bir] hakikate (5) göre yaratmıştır. O gecenin gündüze sızıp onu örtmesini ve gündüzün de geceye sızıp örtmesini sağlar; O, güneşi ve ayı [kendi kanunlarına] tâbi tutmuştur, her biri [O'nun tarafından] belirlenen bir süre içinde akıp gitmektedir. (6)O, güçlü ve bağışlayıcı ...
O, gökleri ve yeri [derunî bir] hakikate (5) göre yaratmıştır. O gecenin gündüze sızıp onu örtmesini ve gündüzün de geceye sızıp örtmesini sağlar; O, güneşi ve ayı [kendi kanunlarına] tâbi tutmuştur, her biri [O'nun tarafından] belirlenen bir süre içinde akıp gitmektedir. (6)O, güçlü ve bağışlayıcı değil midir?
Halakakum min nefsin vâhıdetin summe ceale minhâ zevcehâ ve enzele lekum minel en’âmi semâniyete ezvâc(ezvâcin), yahlukukum fî butûni ummehâtikum halkan min ba’di halkın fî zulumâtin selâs(selâsin), zâlikumullâhu rabbukum lehul mulk(mulku), lâ ilâhe illâ huve, fe ennâ tusrafûn(tusrafûne).
O, sizi bir nefisten yarattı. Hem sonra onun eşini de ondan var etti. Sizin için yumuşak başlı hayvanlardan sekiz çift indirdi. Sizi analarınızın karınlarında üç karanlık içinde yaratılıştan yaratılışa yaratıp duruyor. İşte Rabbiniz Allah O'dur. Mülk O'nundur, O'ndan başka tanrı yoktur. O halde nasıl haktan çevrilirsiniz?— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
O, sizi, [hepinizi] bir tek candan yaratmıştır ve ondan da eşini var etmiştir; (7) ve size dişi-erkek evcil hayvanlardan dört tür (8) bağışlamıştır; O, sizi annelerinizin rahimlerinde, üç katman karanlığın içinde, peşpeşe yaratılış safhalarından geçirerek (9) yaratmaktadır. İşte Rabbiniz Allah budur...
O, sizi, [hepinizi] bir tek candan yaratmıştır ve ondan da eşini var etmiştir; (7) ve size dişi-erkek evcil hayvanlardan dört tür (8) bağışlamıştır; O, sizi annelerinizin rahimlerinde, üç katman karanlığın içinde, peşpeşe yaratılış safhalarından geçirerek (9) yaratmaktadır. İşte Rabbiniz Allah budur: hükümranlık O'nundur; O'ndan başka ilah yoktur: Buna rağmen hakikati nasıl gözardı edersiniz? (10)
7 - Bkz. 4:1 ve ilgili not 1.
8 - Lafzen, "çiftler [halinde] sekiz". Yani dört hayvan türünden (koyun, keçi, deve ve öküz) birer erkek ve dişi. Bu ifadenin çeviri tarzıyla ilgili bir açıklama için bkz. 6:143-144, not 130. Söz konusu ayetlerde, aynı türden evcil hayvanlara İslam öncesi çağların anlamsız, saçma tabuları çerçevesinde değinilmiştir. Oysa burada onlar, Allah tarafından "bağışlanan" meşru nimetler olarak anılmışlardır. Ayrıca hayvanların bu çerçevede zikredilmesi, insana, rızkını verenin Allah olduğunu ve bundan dolayı insanın Allah'a tamamiyle bağımlı bulunduğunu hatırlatmak içindir.
9 - Lafzen, "üç (katlı) karanlık içinde yaratmadan yaratmaya": Bu ifade, Kur'an'da tekrar tekrar zikredilen (karş. 22:5 ve 23:12-14) embriyonik gelişme safhalarına, rahmin karanlığına, embriyoyu çevreleyen zara ve onun doğum öncesi körlüğüne işarettir.
İn tekfurû fe innallâhe ganiyyun ankum, ve lâ yerdâ li ıbâdihil kufr(kufra), ve in teşkurû yerdahu lekum, ve lâ teziru vâziretun vizra uhrâ, summe ilâ rabbikum merciukum fe yunebbiukum bimâ kuntum ta’melûn(ta’melûne), innehû alîmun bi zâtis sudûr(sudûri).
Eğer inkâr ederseniz, şüphe yok ki Allah'ın size ihtiyacı yoktur. Bununla beraber kulları hesabına küfre razı olmaz. Eğer şükrederseniz sizin hesabınıza ona razı olur. Hiçbir günahkar da diğerinin günahını çekecek değildir. Sonra dönüşünüz, Rabbinizedir. O vakit, O size bütün yaptıklarınızı haber verecektir. Çünkü O, bütün kalplerin özünü bilir.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
Eğer nankörlük yaparsanız (11) bilin ki Allah size, hiç birinize muhtaç değildir; fakat O, yine de kullarının nankörlüğüne razı olmaz: ama eğer şükrederseniz size rıza gösterir. Hiç kimse kimsenin yükünü taşıyacak değildir. (12) Sonra tümünüz Rabbinize döneceksiniz ve o zaman [hayatta iken] yaptıkla...
Eğer nankörlük yaparsanız (11) bilin ki Allah size, hiç birinize muhtaç değildir; fakat O, yine de kullarının nankörlüğüne razı olmaz: ama eğer şükrederseniz size rıza gösterir. Hiç kimse kimsenin yükünü taşıyacak değildir. (12) Sonra tümünüz Rabbinize döneceksiniz ve o zaman [hayatta iken] yaptıklarınız[ın anlamın]ı size gösterecektir: çünkü O, [insanların] kalplerinde olan her şeye hakkıyla vakıftır.
11 - Yahut: "eğer hakikati inkar ederseniz".
12 - Bu ifade Kur'an'da tam da aynı sözlerle beş kez geçmektedir (yukarıdaki örneğin dışında, 6:164, 17:15, 35:18 ve 53:38'de -bu sonuncusu vahiy kronolojisinde ilk sırada yer almaktadır). Bu örnek, Hristiyanlıktaki "vekaleten kefaret" (vicarious atonement) doktrinini ve dolaylı olarak, yukarıdaki 3. ayette söz edilen ve not 1'de değinilen velîlere/azîzlere tapınmayı (ve bu doktrin ve uygulamanın reddini) gündeme getirmektedir. (Bkz. ayrıca 53:38, not 31.)
Ve izâ messel insâne durrun deâ rabbehu munîben ileyhi summe izâ havvelehu ni’meten minhu nesiye mâ kâne yed’û ileyhi min kablu ve ceale lillâhi endâden li yudılle an sebîlih(sebîlihi), kul temetta’ bi kufrike kalîlen inneke min ashâbin nâr(nâri).
İnsana bir sıkıntı dokunduğu zaman bütün gönlünü vererek Rabbine dua eder. Sonra kendisine tarafından bir nimet lütfettiği zaman da önceden O'na dua ettiği hali unutur da, yolundan sapıtmak için Allah'a ortaklar koşmaya başlar. Ey Muhammed! De ki: «Küfrünle biraz zevk et, çünkü sen, o ateşliklerdensin.»— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
İŞTE [böyle:] insanın başına bir bela geldi mi Rabbine yönelerek [yardım için] O'na yalvarır; (13) fakat O'nun rahmetiyle bir nimete kavuşunca da önceden yalvarıp yakardığını unutarak başka güçleri Allah'a rakip çıkarır; (14) ve böylece [başkalarını] O'nun yolundan saptırır. [Bu şekilde günah işleye...
İŞTE [böyle:] insanın başına bir bela geldi mi Rabbine yönelerek [yardım için] O'na yalvarır; (13) fakat O'nun rahmetiyle bir nimete kavuşunca da önceden yalvarıp yakardığını unutarak başka güçleri Allah'a rakip çıkarır; (14) ve böylece [başkalarını] O'nun yolundan saptırır. [Bu şekilde günah işleyenlere] de ki: "Bu inkarınızla kısa bir müddet keyif sürün bakalım; [ama sonunda] ateşi hak edenlerden olacaksınız!
13 - Lafzen, "feryad eder", yani içgüdüsel şekilde ve genel bir kural olarak.
14 - Lafzen, "Allah'a ortaklar (endâd, tekili nid) koşar". Karş. 2:22'nin son cümlesi ve ilgili not 13.
Em men huve kânitun ânâel leyli sâciden ve kâimen yahzerul âhırete ve yercû rahmete rabbih(rabbihî), kul hel yestevîllezîne ya’lemûne vellezîne lâ ya’lemûn(ya’lemûne), innemâ yetezekkeru ulûl elbâb(elbâbi).
Yoksa o, gece saatlerinde kalkan, secdeye kapanıp, kıyama durarak daima vazifesini yapan, ahireti hesaba katan ve Rabbinin rahmetini uman kimse gibi olur mu? De ki: «Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?» Ancak temiz akıl sahibi olanlar anlar.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
Yoksa siz, gece boyunca [namazda] secde ederek yahut ayakta durarak kendini [Allah'a] ibadete adayan, öteki dünyayı gözeten ve Rabbinin rahmetini dileyen kimse [ile kendinizi bir mi tutuyor]sunuz?" (15) De ki: "Hiç bilenler ile bilmeyenler bir olur mu?"[Ancak] yalnızca akıl-izân sahipleri bunun far...
Yoksa siz, gece boyunca [namazda] secde ederek yahut ayakta durarak kendini [Allah'a] ibadete adayan, öteki dünyayı gözeten ve Rabbinin rahmetini dileyen kimse [ile kendinizi bir mi tutuyor]sunuz?" (15) De ki: "Hiç bilenler ile bilmeyenler bir olur mu?"[Ancak] yalnızca akıl-izân sahipleri bunun farkındadır!
15 - Yukarıdaki ayet, alternatif olarak, şu şekilde çevrilebilir: "... Rabbinin rahmetini dileyerek [Allah'a] ibadet eden hiç [hakikati inkar edenle] bir olur mu?"
Kul yâ ıbâdıllezîne âmenûttekû rabbekum, lillezîne ahsenû fî hâzihid dunyâ haseneh(hasenetun), ve ardullâhi vâsiah(vâsiatun) innemâ yuveffas sâbirûne ecrehum bi gayri hisâb(hisâbin).
Ey Muhammed! Tarafımdan söyle: «Ey iman eden kullarım! Rabbinizden korkun. Bu dünyada güzellik yapanlara bir güzellik vardır. Allah'ın yeryüzü geniştir. Ancak sabredenlere mükafatları hesapsız ödenecektir.»— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
De ki: "[Allah şöyle buyuruyor: (16)] Ey inanan kullarım! Rabbinize karşı sorumluluğunuzun bilincinde olun! Bu dünyada iyi şeyler için gayret edenleri güzel bir son beklemektedir. [Unutmayın ki] Allah'ın arzı geniştir, (17) [ve] elbette sıkıntılara göğüs gerenlere mükafatları hesapsız verilecektir!...
De ki: "[Allah şöyle buyuruyor: (16)] Ey inanan kullarım! Rabbinize karşı sorumluluğunuzun bilincinde olun! Bu dünyada iyi şeyler için gayret edenleri güzel bir son beklemektedir. [Unutmayın ki] Allah'ın arzı geniştir, (17) [ve] elbette sıkıntılara göğüs gerenlere mükafatları hesapsız verilecektir!'"
16 - Bu parantez içi açıklama, hemen ardından gelen ve açıkça Allah'a işaret eden "Ey inanan kullarım" ifadesindeki iyelik/aidiyet zamirine dayanmaktadır.
17 - Yani, iyilik yapma ve "şeytandan uzaklaşarak Allah'a sığınma" imkanı her zaman vardır -ki burada işaret edilen hicret kavramının aslî ve manevî anlamı budur: bkz. 4:97, not 124.
Fa’budû mâ şi’tum min dûnih(dûnihi), kul innel hâsirîne ellezîne hasirû enfusehum ve ehlîhim yevmel kıyâmeh(kıyâmeti) e lâ zâlike huvel husrânul mubîn(mubînu).
«Siz de O'ndan başka dilediğinize kul olun.» De ki: «Asıl hüsrana düşenler, kıyamet günü kendilerine ve mensuplarına ziyan edenlerdir. Evet, işte asıl açık hüsran budur.»— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
[Siz de, ey günahkarlar,] O'nun dışında dilediğinize kulluk ed[ip etmemeniz kendi elinizdedir]!" De ki: "[Gerçekten] hüsrana uğrayanlar, Kıyamet Günü hem kendilerini, hem de dost ve akrabalarını kaybedecek olanlardır: (18) bu [ap]açık bir kayıp değil midir? 18 - Yani onlar, Kıyamet Günü, bu dünyadak...
[Siz de, ey günahkarlar,] O'nun dışında dilediğinize kulluk ed[ip etmemeniz kendi elinizdedir]!" De ki: "[Gerçekten] hüsrana uğrayanlar, Kıyamet Günü hem kendilerini, hem de dost ve akrabalarını kaybedecek olanlardır: (18) bu [ap]açık bir kayıp değil midir?
18 - Yani onlar, Kıyamet Günü, bu dünyadaki bütün sevdiklerinden ve yakınlarından geri dönülemez biçimde koparılacaklardır. "Kişinin kendini kaybetmesi" ile, bana göre, bir sonraki cümlede insanın öteki dünyada uğrayacağı "apaçık bir kayıp" olarak tanımlanan, kişinin insan olarak benzersizliğinin ve gerçek/öz kimliğinin tahribata uğraması kasdedilmektedir.
Lehum min fevkıhim zulelun minen nâri ve min tahtihim zulel(zulelun), zâlike yuhavvifullâhu bihî ıbâdeh(ıbâdetu), yâ ıbâdi fettekûn(fettekûni).
Onların üstlerinde ateşten tabakalar, altlarında yine ateşten tabakalar vardır. İşte Allah, kullarını bundan korkutuyor, «Ey kullarım! benden korkun.» (diyor).— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
Onların üstünde ateş bulutları toplanacak ve altlarında da [benzer ateş] tabakaları bulunacaktır..." Allah kulların(ın kalbin)e işte bu yolla korku salar. (19) Ey kullarım! Öyleyse, Bana karşı sorumluluğunuzun bilincinde olun; 19 - Kur'an, diğer birçok örnekte olduğu gibi, bu ifadede de öteki dünyad...
Onların üstünde ateş bulutları toplanacak ve altlarında da [benzer ateş] tabakaları bulunacaktır..." Allah kulların(ın kalbin)e işte bu yolla korku salar. (19) Ey kullarım! Öyleyse, Bana karşı sorumluluğunuzun bilincinde olun;
19 - Kur'an, diğer birçok örnekte olduğu gibi, bu ifadede de öteki dünyada günahkarları bekleyen bütün azap tasvirlerinin gerçek amacına ve mecazî niteliğine telmihte bulunmaktadır; karş. 74:35-36 -bu [cehennem ateşi] gerçekten büyük [bir uyarı]dır: ölümlü insan için bir uyarı".
Vellezînectenebût tâgûte en ya’budûhâ ve enâbû ilâllâhi lehumul buşrâ, fe beşşir ıbâd(ıbâdi).
Tağuttan, ona kulluk etmekten kaçınıp da tam gönülle Allah'a yönelenlere gelince, müjde onlaradır. Haydi müjdele kullarımı.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
şeytanî güçlere kulluk yapma [eğilimin]den kaçınanlara (20) ve Allah'a yönelenlere [öteki dünya için mutluluk] müjdeleri vardır. (21) Öyleyse bu müjdeyi kullarıma ver; 20 - Tâğût'u "şeytanî güçler" olarak çevirmem konusunda bkz. sure 2, not 250. Bu terim, burada kişinin bütün manevî bağlarını kaybet...
şeytanî güçlere kulluk yapma [eğilimin]den kaçınanlara (20) ve Allah'a yönelenlere [öteki dünya için mutluluk] müjdeleri vardır. (21) Öyleyse bu müjdeyi kullarıma ver;
20 - Tâğût'u "şeytanî güçler" olarak çevirmem konusunda bkz. sure 2, not 250. Bu terim, burada kişinin bütün manevî bağlarını kaybetmesine ve duygularının esiri olmasına yol açan, belli bazı şeytanî ihtirasların veya arzuların -otorite tesisi peşinde koşmak, başkasını sömürerek servet edinmek, her türlü gayriahlakî aracı kullanarak sosyal gelişme ve ilerlemeyi sağlamak vb. arzuların- ifsad edici gücünü anlatmaktadır.
Ellezîne yestemiûnel kavle fe yettebiûne ahseneh(ahsenehu), ulâikellezîne hedâhumullâhu ve ulâike hum ulûl elbâb(elbâbi).
O kullarımı ki, onlar sözü dinlerler, sonra da en güzeline uyarlar. İşte onlar, Allah'ın kendilerine hidayet verdiği kimselerdir. İşte temiz akıllılar da onlardır.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
[şu] söylenen her sözü [dikkatle] dinleyen ve onların en güzeline uyan [kullarım]a: (22) [çünkü] Allah'ın hidayetine mazhar olanlar onlardır ve onlar [gerçek] akıl-izân sahipleridir! 22 - Râzî'ye göre bu ifade, her dinî yükümlülüğü (terimin en geniş anlamıyla) kendi akılları ışığında değerlendiren ...
[şu] söylenen her sözü [dikkatle] dinleyen ve onların en güzeline uyan [kullarım]a: (22) [çünkü] Allah'ın hidayetine mazhar olanlar onlardır ve onlar [gerçek] akıl-izân sahipleridir!
22 - Râzî'ye göre bu ifade, her dinî yükümlülüğü (terimin en geniş anlamıyla) kendi akılları ışığında değerlendiren ve akıllarının geçerli veya mümkün gördüklerini kabul edip akıllarına yatmayanları reddeden kişileri tasvir etmektedir. Yukarıdaki ayet, Râzî'nin sözleriyle, "insanın, aklın sunduğu kanıtlara (hüccetü'l-akl) uymasının ve eleştirel değerlendirme (nazar) ve mantıksal çıkarımın (istidlâl) [bulgularıyla] uyumlu sonuçlara varmasının yüceltilmesini ve övülmesini" ifade etmektedir. Benzer bir yorum, daha basit terimlerle de olsa, Taberî tarafından da yapılmıştır.
E fe men hakka aleyhi kelimetul azâb(azâbi), e fe ente tunkızu men fîn nâr(nâri).
Ya üzerine azab kelimesi hak olmuş kimse de mi (böyledir)? Artık o ateşteki kimseyi sen mi çıkaracaksın?— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
Peki, ya (23) [Allah'ın] azabına çarpılmış olan kimse[yi insanlar kurtarabilir] mi? Ateşi hak eden kimseyi sen kurtarabilir misin? (24) 23 - Bana göre fe-men'deki fe ön-eki böyle çevrilmelidir -bu çeviri biçimi, inananlara verilen müjdeler ile günah işledikleri için "kendilerini kaybedecek olan"ları...
Peki, ya (23) [Allah'ın] azabına çarpılmış olan kimse[yi insanlar kurtarabilir] mi? Ateşi hak eden kimseyi sen kurtarabilir misin? (24)
23 - Bana göre fe-men'deki fe ön-eki böyle çevrilmelidir -bu çeviri biçimi, inananlara verilen müjdeler ile günah işledikleri için "kendilerini kaybedecek olan"ları (ayet 15-16) bekleyen azap arasındaki zıtlığı vurgulamaktadır.
24 - Günahkarların ölüm gelmeden önceki içten tevbelerinin Allah tarafından daima kabul edildiği şeklindeki müteaddit Kur'ânî ifadeler karşısında, buradaki mutlak "azaba mahkumiyetin" tevbe etmeden ölenler ve böylece kendilerini "ateşe atanlar" ile ilgili olduğu açıktır.
Lâkinillezînettekav rabbehum lehum gurefun min fevkıhâ gurefun mebniyyetun tecrî min tahtihel enhâr(enhâru), va’dallâh(va’dallâhi), lâ yuhlifullâhul mîâd(mîâde).
Fakat o Rablerine sığınarak korunanlar için altlarından ırmaklar akan, üzerlerinden şehnişinler yapılmış, şehnişinli (balkonlu) köşkler vardır. Bu, Allah'ın vaadidir. Allah vaadinden caymaz.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
Buna karşılık, (25) Rablerine karşı sorumluluklarının bilincinde olanlar, [öteki dünyada] üst üste bina edilmiş altından ırmaklar akan yüksek köşklere sahip olacaklardır: [Bu,] Allah'ın vaadi[dir]; [ve] Allah vaadinden asla dönmez. 25 - Lafzen, "Ama" (lâkin). Bu kelime, 17-18. ayetlerin ele aldığı k...
Buna karşılık, (25) Rablerine karşı sorumluluklarının bilincinde olanlar, [öteki dünyada] üst üste bina edilmiş altından ırmaklar akan yüksek köşklere sahip olacaklardır: [Bu,] Allah'ın vaadi[dir]; [ve] Allah vaadinden asla dönmez.
25 - Lafzen, "Ama" (lâkin). Bu kelime, 17-18. ayetlerin ele aldığı konuya yeniden dönüşü göstermektedir.
E lem tere ennallâhe enzele mines semâi mâen fe selekehu yenâbîa fîl ardı summe yuhricu bihî zer’an muhtelifen elvânuhu summe yehîcu fe terâhu musferran summe yec’aluhu hutâmâ(hutâmen), inne fî zâlike le zikrâ li ulîl elbâb(elbâbi).
Allah'ın gökten bir su indirip de onu bir yoluyla yeryüzündeki menbalara koyduğunu görmedin mi? Sonra onunla türlü renklerde bir ekin çıkarır, sonra onun olgunlaşıp sarardığını görürsün. Sonra da onu bir çöpe çevirir. Elbette bunda temiz akıllılar için bir ihtar vardır.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
GÖRMEZLER Mİ göklerden yağmur indiren ve onu su kaynakları şeklinde yeryüzünde akıtıp duran Allah'tır. Ve sonra onunla çeşitli renklerde ekinler yetiştiren, sonra da onları kurutan O'dur. O zaman sen ekinlerin sarardığını görürsün; ve sonunda Allah onları toz haline getirir. (26) Şüphesiz bunlarda a...
GÖRMEZLER Mİ göklerden yağmur indiren ve onu su kaynakları şeklinde yeryüzünde akıtıp duran Allah'tır. Ve sonra onunla çeşitli renklerde ekinler yetiştiren, sonra da onları kurutan O'dur. O zaman sen ekinlerin sarardığını görürsün; ve sonunda Allah onları toz haline getirir. (26) Şüphesiz bunlarda akıl-izân sahipleri için gerçek bir ders vardır!
26 - Başka birçok örnekte olduğu gibi, tabiatta görülen hayatın ve ölümün mucizevî çevrimine (cycle) ve sınırsız dönüşümlere yapılan yukarıdaki Kur'ânî atıf da, Allah'ın kudretinin ve özellikle ölüyü yeniden diriltme gücünün vurgulanmasına katkıda bulunmakta -böylece, dolaylı olarak, önceki ayetin sonunda geçen "Allah, vaadinden asla dönmez" ifadesine îmada bulunmaktadır.
E fe men şerehallâhu sadrehu lil islâmi fe huve alâ nûrin min rabbih(rabbihi), fe veylun lil kâsiyeti kulûbuhum min zikrillâh(zikrillâhi), ulâike fî dalâlin mubîn(mubînin).
Allah, kimin bağrını İslâm'a açmış ise işte o, Rabbinden bir nur üzerinde değil midir? Artık Allah'ın zikri hususunda kalpleri katılaşmış olanların vay haline! İşte bunlar, apaçık bir sapıklık içindedirler.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
Öyleyse Rabbinden [gelen] bir ışıkla aydınlansın diye, Allah'ın, kalbini kendisine tam teslimiyet arzusuyla genişlettiği kimse [kalbi kör ve sağır olanla bir] olur mu? Kalpleri Allah'ı anmaya karşı katılaşmış olanların vay haline! Onlar apaçık bir sapıklık içindedirler!
Allâhu nezzele ahsenel hadîsi kitâben muteşâbihen mesâniye takşaırru minhu culûdullezîne yahşevne rabbehum, summe telînu culûduhum ve kulûbuhum ilâ zikrillâh(zikrillâhi), zâlike hudallâhi yehdî bihî men yeşâu, ve men yudlilillâhu fe mâ lehu min hâd(hâdin).
Allah, kelamın en güzelini ikizli, ahenkli bir kitap olarak indirdi. Ondan Rablerine saygısı olanların derileri ürperir. Sonra derileri de, kalpleri de Allah'ın zikrine karşı yumuşar. İşte bu Allah'ın rehberidir. Allah, onunla dilediğini doğru yola çıkarır. Her kimi de Allah şaşırtırsa, artık ona doğru yolu gösterecek yoktur.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
Allah, bütün öğretilerin en güzelini, kendi içinde tutarlı, [gerçeğin] her türlü ifadesini çeşitli biçimlerde tekrarlayan (27) bir ilahî kelâm şeklinde indirir; (28) [bir ilahî kelâm ki] Rablerinden korkanların ondan tüyleri ürperir: [fakat] sonunda Allahı[n rahmetini] hatırlayınca kalpleri ve tenle...
Allah, bütün öğretilerin en güzelini, kendi içinde tutarlı, [gerçeğin] her türlü ifadesini çeşitli biçimlerde tekrarlayan (27) bir ilahî kelâm şeklinde indirir; (28) [bir ilahî kelâm ki] Rablerinden korkanların ondan tüyleri ürperir: [fakat] sonunda Allahı[n rahmetini] hatırlayınca kalpleri ve tenleri yumuşar, sakinleşir. İşte Allah'ın rehberliği böyledir: [Doğruya yönelmek] isteyeni bu şekilde doğru yola eriştirir; (29) Allah'ın saptırdığı [kişi] ise, hiçbir yol gösterici bulamaz. (30)
27 - Bu karşılık, Zemahşerî'nin yukarıdaki ayet ile ilgili yorumunda belirttiği gibi, mesânî (mesnâ'nın çoğulu) teriminin bu bağlamdaki en uygun karşılığını ifade etmektedir. Râzî'nin tercih ettiği karşılık ise "ifadelerini ikileyen" şeklinde olup bütün Kur'ânî öğretilerde vurgulanan çok kutupluluğa işaret eder (emir ve yasaklar, haklar ve ödevler, ödül ve ceza, cennet ve cehennem, aydınlık ve karanlık, genel ve özel, vb. gibi). Kur'an'ın iç tutarlılığı için bkz. 4:82 ve 25:32 ve bunlarla ilgili dipnotlar.
28 - Lafzen, "indirmektedir", yani adım adım/safha safha. Nezzele fiil kalıbı, ilahî vahiy sürecinin tedricîliğini ve devamlılığını göstermektedir, bu nedenle geniş zaman kipinde daha iyi ifade edilebilir.
29 - Yahut: "dilediğini bununla hidayete ulaştırır". Bu her iki çeviri tarzı da sözdizimi açısından doğrudur.
E fe men yettekî bi vechihî sûel azâbi yevmel kıyâme(kıyâmeti), ve kıyle liz zâlimîne zûkû mâ kuntum teksibûn(teksibûne).
O halde kıyamet günü zalimlere: «Tadın bakalım kazanıp durduklarınızı!» denilirken, o kötü azabdan yüzü ile korunacak kimse ne olur?— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
Kıyamet Günü, [çıplak] bir yüzden başka, [başına gelecek] korkunç azaptan kendisini koruyacak bir şeyi olmayan (31) kimse [Allah'a karşı sorumluluk bilinci duyan kimse gibi] olur mu? [O Gün] zalimlere: "[Hayatta iken] kazandıklarınızı [şimdi] tadın bakalım!" denilecektir. 31 - Lafzen, "yüzü ile kend...
Kıyamet Günü, [çıplak] bir yüzden başka, [başına gelecek] korkunç azaptan kendisini koruyacak bir şeyi olmayan (31) kimse [Allah'a karşı sorumluluk bilinci duyan kimse gibi] olur mu? [O Gün] zalimlere: "[Hayatta iken] kazandıklarınızı [şimdi] tadın bakalım!" denilecektir.
31 - Lafzen, "yüzü ile kendisini koruyacak olan": kendisini koruyacak hiçbir şeye sahip olmayan kişiyi îma eden deyimsel bir ifade.
Fe ezâkahumullâhul hızye fîl hayâtid dunyâ, ve le azâbul âhıreti ekber(ekberu), lev kânû ya’lemûn(ya’lemûne).
Allah, onlara dünya hayatında zilleti tattırdı. Ahiret azabı ise elbette daha büyüktür. Keşke bilselerdi!— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
Ve Allah böylece onlara bu dünyada [da] rezilliği ve perişanlığı tattırmıştı. (32) Ama [günahkarların] öteki dünyadaki azapları daha büyük olacaktır; [şimdi hakikati inkar edenler] keşke bunu bilseler! 32 - Karş. 16:26, inkarcıların "bu dünyada" görecekleri azaba ve aşağılanmalarına işaret eden yuka...
Ve Allah böylece onlara bu dünyada [da] rezilliği ve perişanlığı tattırmıştı. (32) Ama [günahkarların] öteki dünyadaki azapları daha büyük olacaktır; [şimdi hakikati inkar edenler] keşke bunu bilseler!
32 - Karş. 16:26, inkarcıların "bu dünyada" görecekleri azaba ve aşağılanmalarına işaret eden yukarıdaki referansı açıklayıcı nitelikteki "Allah kurdukları yapıları temellerinden çökertti" ilave cümlesinin geçtiği ayet.
Ve lekad darebnâ lin nâsi fî hâzel kur’âni min kulli meselin leallehum yetezekkerûn(yetezekkerûne).
Yemin ederim ki, bu Kur'ân'da insanlar için her türlüsünden temsil getirdik. Gerek ki iyi düşünsünler.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
İŞTE Biz, bu Kur'an'da üzerinde düşünsünler diye insanların önüne her türlü örnek olayı (33) koyduk; 33 - Kur'an'ın başka birçok yerinde görüldüğü gibi, insanları öteki dünyada bekleyen şartların -iyi yahut kötü- tasvir edilmesinin hemen ardından veya kısa bir süre sonra "örnek olay" (mesel) terimin...
İŞTE Biz, bu Kur'an'da üzerinde düşünsünler diye insanların önüne her türlü örnek olayı (33) koyduk;
33 - Kur'an'ın başka birçok yerinde görüldüğü gibi, insanları öteki dünyada bekleyen şartların -iyi yahut kötü- tasvir edilmesinin hemen ardından veya kısa bir süre sonra "örnek olay" (mesel) teriminin kullanılması, bütün bu gibi tasvirlerin "yaratılmış varlıkların kavrayışlarını aşan" şeylerle (ğayb) bağlantılı olduğunu ve bu nedenle, ancak beşerî deneyimlerin terimleriyle anlatılabilen ve bu şekilde insanın kolayca kavrayabileceği nitelikte olan teşbîhler veya temsîller aracılığıyla insana aktarılabileceğini bize hatırlatmak içindir.
Kur’ânen arabiyyen gayre zî ivecin leallehum yettekûn(yettekûne).
Pürüzsüz Arapça bir Kur'ân (indirdik ki, Allah'ın azabından) korunsunlar.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
ve onu bütün çapraşıklık ve eğriliklerden uzak (34) Arapça bir hitabe olarak [vahyettik ki,] Allah'a karşı sorumluluklarının bilincine varsınlar. 34 - Lafzen, "hiçbir eğrilik (ivec) taşımayan"; yani anlamını örtebilecek nitelikte bir eğrilik. Bkz. bu terimin biraz farklı bir ifade ile geçtiği ayet ...
ve onu bütün çapraşıklık ve eğriliklerden uzak (34) Arapça bir hitabe olarak [vahyettik ki,] Allah'a karşı sorumluluklarının bilincine varsınlar.
34 - Lafzen, "hiçbir eğrilik (ivec) taşımayan"; yani anlamını örtebilecek nitelikte bir eğrilik. Bkz. bu terimin biraz farklı bir ifade ile geçtiği ayet 18:1'e ilişkin not 1. Bu ilahî kelâmın "Arap dilinde" indirilmesi konusunda bkz. 12:2, 13:37, 14:4 ve 41:44 ile bu ayetlere ait dipnotlar.
Daraballâhu meselen raculen fîhi şurekâu muteşâkisûne ve raculen selemen li racul(raculin), hel yesteviyâni mesel(meselen), el hamdulillâh(el hamdulillâhi), bel ekseruhum lâ ya’lemûn(ya’lemûne).
Allah, şöyle bir misal vermiştir: Bir adam ve birtakım ortakları var, hırçın hırçın çekişip duruyorlar. Bir de yalnız bir kişiye bağlı selamet içinde olan bir adam var. Bu ikisinin hali hiç bir olur mu? Hamd Allah'ındır, fakat pek çokları bilmezler.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
[Bu amaçla,] Allah size bir örnek olay anlatmaktadır: tümü birbiriyle ihtilaflı birçok ortağı olan (35) kimsenin emrindeki adam ile tamamen bir kişiye bağlı bulunan adam[ın hikayesi]: içinde bulundukları şartlar açısından bu iki adam eşit olabilir mi? (36) [Hayır,] bütün övgüler [yalnız] Allah'a mah...
[Bu amaçla,] Allah size bir örnek olay anlatmaktadır: tümü birbiriyle ihtilaflı birçok ortağı olan (35) kimsenin emrindeki adam ile tamamen bir kişiye bağlı bulunan adam[ın hikayesi]: içinde bulundukları şartlar açısından bu iki adam eşit olabilir mi? (36) [Hayır,] bütün övgüler [yalnız] Allah'a mahsustur; fakat çoğu bunu anlamaz.
35 - Lafzen, "[Birçok] ortağı (şürekâ') bulunan", yani efendileri birden çok olan: ilahî güçlerin çokluğuna inanmak ile ilgili bir mecaz.
36 - Çoğunlukla "örnek olay/kıssa" (parable) olarak çevirdiğim (mesela bu ayetin başlangıcı ile 27. ayette) mesel terimi, esas olarak bir benzerliği gösterir: yani bir şeyin başka bir şeye benzerliğini. Fakat bazan, sıfat ("vasıf", "tabii vasıflar" yahut bir şeyin "tabiatı") veya hâlet (bir şeyin "durum"u veya "hal"i) kelimeleriyle eş anlamlı olarak kullanılmaktadır. Yukarıdaki örnekte bu anlamların sonuncusu daha uygundur, çünkü insanın iki çatışan davranışının getirdiği duruma işaret etmektedir: yani bir taraftan Allah'ın aşkın birliğine ve benzersizliğine inanmak, diğer taraftan yaratılmış varlıklara yahut Allah'ın "suretler"i olduğu varsayılan varlıklara ilahî güçler ve sıfatlar yakıştırmak.
39:29
30
اِنَّكَ مَيِّتٌ وَاِنَّهُمْ مَيِّتُونَۘ ٠٣
İnneke meyyitun ve innehum meyyitûn(meyyitûne).
Sen elbette öleceksin, onlar da elbette öleceklerdir.— E.H.Yazır (S-2)
Tefsir — Muhammed Esed
[Ey Muhammed,] şüphesiz sen ölümü tadacaksın ve şüphesiz onlar da ölüp gidecek:
Sitemiz, ziyaretçi sayısını ölçmek için tarayıcınıza rastgele bir numara içeren bir çerez bırakır.
Reklam çerezi kullanmıyoruz, verilerinizi kimseyle paylaşmıyoruz.
Ayrıntılar